Ba tàu mở màn, nhưng chuyến hàng mới là phép thử
Dầu diesel Nga là nhiên liệu đang được Moscow đưa trở lại thị trường Mỹ theo thỏa thuận giữa Tổng thống Vladimir Putin và Tổng thống Donald Trump, với ba tàu chở dầu được điều động làm những chuyến hàng mở đầu. Đây không chỉ là một giao dịch năng lượng: nó thử nghiệm liệu cam kết chính trị có thể biến thành nguồn cung đều đặn hay không. Ngày 23/10, Phó Thủ tướng Aleksandr Novak cho biết các tàu đang hướng tới bờ đông Đại Tây Dương; người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận đợt giao hàng sẽ tiếp diễn thường xuyên. Theo dữ liệu theo dõi hàng hải, một tàu mang cờ Malta, Agioi Fanendes, chở khoảng 40.000 tấn diesel từ cảng Primorsk và hướng đến New York, dự kiến tới nơi ngày 7/11. Tàu chở dầu Nga đầu tiên cho thấy thỏa thuận đã rời khỏi bàn đàm phán, nhưng ba chuyến hàng chưa đủ chứng minh nhịp cung ứng dài hạn.
Hạn ngạch giúp tăng sản lượng, song không xóa được giới hạn
Moscow đang nâng sản lượng để thực hiện cam kết, nhưng khả năng xuất khẩu phụ thuộc vào cách chính phủ cân bằng nhu cầu nội địa với lượng nhiên liệu dành cho nước ngoài. Sau khi lệnh cấm xuất khẩu diesel có hiệu lực từ tháng 8, các công ty dầu mỏ phải giảm sản lượng để ưu tiên thị trường trong nước. Từ ngày 1/10, chính phủ cho phép miễn trừ lệnh cấm qua cơ chế hạn ngạch; hạn ngạch tháng 10 cho phép xuất khẩu tối đa 500.000 tấn. Sản lượng giảm từ khoảng 175.000 tấn/ngày trong tháng 9 xuống 160.000 tấn/ngày vào nửa đầu tháng 10, rồi tăng lên khoảng 180.000 tấn/ngày sau khi hạn ngạch mới được triển khai. Nhu cầu trong nước dự kiến ở mức 140.000 tấn/ngày khi mùa thu hoạch kết thúc. Chênh lệch này tạo dư địa, nhưng không đồng nghĩa toàn bộ nhiên liệu dư sẽ sang Mỹ: Nga còn phải đáp ứng các nước láng giềng và có thể tiếp tục kiểm soát xuất khẩu bằng hạn ngạch.
Năng lực hơn một triệu tấn mỗi tháng: tiềm năng không phải lời bảo đảm
Theo phép tính từ sản lượng khoảng 180.000 tấn/ngày và nhu cầu trong nước khoảng 140.000 tấn/ngày, Nga có thể dành khoảng 40.000 tấn diesel mỗi ngày cho xuất khẩu, tương đương hơn một triệu tấn mỗi tháng. Tuy nhiên, nguồn tin trong ngành cho biết khoảng 200.000–300.000 tấn có thể được các nước láng giềng thu mua. Vì thế, con số hơn một triệu tấn phản ánh năng lực dư thừa ước tính của Nga, không phải lượng chắc chắn sẽ được giao cho Mỹ. Tổng thống Trump nêu lộ trình cung cấp hơn 300.000 tấn ngay lập tức, 500.000 tấn trong tháng 11, rồi thêm một triệu tấn sau đó; các lô tiếp theo còn tùy công suất lọc dầu. Thỏa thuận dầu Mỹ–Nga vì vậy có một nền tảng sản lượng đáng kể, nhưng lịch giao hàng và phân bổ thực tế vẫn là những điều kiện quyết định.
Giá nhiên liệu tạo sức ép, còn rủi ro nằm ở độ bền nguồn cung
Động lực của thỏa thuận không chỉ đến từ phía Moscow. Mỹ chịu sức ép hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11; giá diesel tăng trong bối cảnh nguồn năng lượng toàn cầu bị gián đoạn bởi xung đột Mỹ–Israel với Iran và hạn chế vận tải qua eo biển Hormuz. Với người tiêu dùng và nông dân Mỹ, nguồn cung diesel bổ sung có thể giúp giảm căng thẳng, dù ba tàu chưa thể bảo đảm giá sẽ hạ hoặc hàng sẽ đến đúng nhịp cần thiết. Thỏa thuận cũng vấp phải tranh cãi chính trị. Ông Trump cáo buộc các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga làm trầm trọng thêm thiếu hụt diesel và gây thiệt hại cho người tiêu dùng, nông dân Mỹ; Tổng thống Volodymyr Zelensky bác bỏ những tuyên bố đó. Washington đã miễn trừ trừng phạt tạm thời để nhập khẩu nhiên liệu Nga. Kết luận thực tế là nguồn cung diesel có thể tăng, nhưng độ bền của thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào công suất lọc dầu, hạn ngạch và quyết định chính trị ở cả hai phía.
