Lỗ hơn 700 tỷ đồng: Cái giá cho thử nghiệm đầu tiên ra khu vực
Lỗ 700 tỷ đồng ở Điện Máy Xanh Campuchia là trường hợp một nhà bán lẻ Việt Nam thất bại khi mở rộng bán lẻ Đông Nam Á do đánh giá sai quy mô thị trường, cách vận hành thuế – giá và lựa chọn mô hình kinh doanh chưa phù hợp với hành vi tiêu dùng địa phương. Cục Đầu tư nước ngoài đã ban hành Quyết định 468, chấm dứt hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài đối với dự án MWG (Cambodia), chính thức khép lại khoản đầu tư lỗ hơn 700 tỷ đồng tại Campuchia. Về bản chất, đây là bước thủ tục cuối cùng, bởi Bluetronics – mô hình tương tự Điện Máy Xanh ở Việt Nam – đã dừng kinh doanh từ cuối năm 2022 và đóng toàn bộ cửa hàng trong quý I/2023. Khoản lỗ lũy kế này không chỉ là con số kế toán, mà là lời cảnh báo rõ ràng về rủi ro đầu tư nước ngoài trong ngành bán lẻ công nghệ.
Vì sao Bluetronics thất bại: mô hình đẹp trên giấy, yếu trên thực tế
Nếu nhìn trên bản đồ, câu chuyện Bluetronics ban đầu khá hấp dẫn: từ cửa hàng BigPhone đầu tiên tại Phnom Penh năm 2017, chuỗi nhanh chóng mở rộng lên khoảng 50–55 điểm bán chỉ sau vài năm, phủ 15/25 tỉnh, thành của Campuchia. Nhưng tăng trưởng số lượng cửa hàng lại không đi kèm chất lượng lợi nhuận. Campuchia là thị trường nhỏ, trong khi Bluetronics chọn mô hình bán lẻ chính quy, thực hiện VAT và chịu thuế nhập khẩu, khiến giá bán cao hơn các cửa hàng nhỏ lẻ khoảng 10–15% theo chia sẻ của lãnh đạo doanh nghiệp. Điều này đặt chuỗi vào thế lựa chọn thua thiệt: giữ giá thì khó cạnh tranh, giảm giá để giành khách lại làm xấu thêm biên lợi nhuận. Hệ quả, pháp nhân tại Campuchia liên tục thua lỗ, riêng năm 2022 lỗ 330 tỷ đồng và lỗ lũy kế đến cuối 2023 hơn 700 tỷ đồng.
Bài học rủi ro đầu tư nước ngoài cho doanh nghiệp bán lẻ Việt
Thất bại kinh doanh khu vực ở Campuchia cho thấy rủi ro đầu tư nước ngoài trong bán lẻ công nghệ không nằm ở việc có dám đi hay không, mà nằm ở cách đi. Campuchia là thị trường quốc tế đầu tiên của MWG và được chính CEO xem là bài học thực tế về thử nghiệm mô hình, đánh giá quy mô thị trường và quyết định phân bổ nguồn lực. Câu nói “dám thử nghiệm, nhìn thẳng vào hiệu quả và biết dừng đúng lúc để tập trung nguồn lực cho những cơ hội lớn hơn” không phải lời bào chữa, mà phản ánh một kỷ luật chiến lược cần có khi bước ra khu vực. Đóng dự án, hoàn tất giải thể pháp nhân từ tháng 1/2025 và tiếp tục làm việc với cơ quan quản lý trong nước cho thấy doanh nghiệp chấp nhận cắt lỗ để bảo toàn năng lực cho những thị trường tiềm năng hơn.
Điều chỉnh chiến lược đa quốc gia: từ tự làm tất cả đến liên doanh bản địa
Điện Máy Xanh không vì cú ngã Campuchia mà từ bỏ tham vọng khu vực, nhưng cách đi đã thay đổi rõ rệt. Sau khi rút khỏi Campuchia, công ty dồn lực vào thị trường Indonesia với chuỗi EraBlue, song lần này chọn liên doanh với nhà bán lẻ công nghệ bản địa Erajaya thay vì tự đầu tư như Bluetronics. Mô hình mới cho kết quả khác hẳn: sau giai đoạn thử nghiệm và tối ưu, EraBlue đạt điểm hòa vốn và ghi nhận doanh thu 3.700 tỷ đồng cùng khoản lãi ròng đầu tiên khoảng 54 tỷ đồng. Nửa đầu năm 2026, doanh nghiệp liên doanh tiếp tục có lợi nhuận và xóa sạch lỗ lũy kế. Đến tháng 7/2026, EraBlue đã có 283 cửa hàng, đặt mục tiêu 500 điểm bán vào 2027 và 1.000 điểm vào 2030, hướng tới IPO. Cùng là mở rộng bán lẻ Đông Nam Á, nhưng chiến lược đã dịch chuyển từ “mang mô hình Việt đi nhân bản” sang “kết hợp tri thức ngành với hiểu biết bản địa”.
Hàm ý cho doanh nghiệp Việt muốn mở rộng bán lẻ Đông Nam Á
Câu chuyện Điện Máy Xanh Campuchia là tấm gương soi cho nhiều nhà bán lẻ Việt đang mơ về khu vực. Thứ nhất, không phải thị trường nào gần về địa lý cũng đủ lớn để gánh một mô hình bán lẻ hiện đại, tốn chi phí tuân thủ như ở trong nước. Thứ hai, chính sách thuế, cấu trúc giá và thói quen mua sắm của người dân bản địa có thể biến lợi thế quy mô thành bất lợi cạnh tranh, tạo ra thất bại kinh doanh khu vực nếu doanh nghiệp chỉ mang nguyên mô hình cũ sang. Thứ ba, bài học Campuchia cho thấy cần đặt ra “điểm dừng chiến lược” ngay từ đầu: nếu các chỉ số hiệu quả không đạt, phải sẵn sàng chấm dứt, chuyển vốn và tài sản hợp pháp về nước theo quy định, như yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. Đi ra khu vực không còn là câu hỏi có đi hay không, mà là đi với mô hình nào, cùng ai và dám rút lui khi cần hay không.
