Từ trả lời câu hỏi đến hoàn thành công việc
Tác nhân AI là hệ thống có thể hiểu yêu cầu, lập kế hoạch, sử dụng công cụ và thực hiện một chuỗi hành động để hoàn thành nhiệm vụ thay vì chỉ tạo câu trả lời hay nội dung. Đó là trọng tâm của Zalo AI Challenge, cuộc thi trí tuệ nhân tạo trở lại với mùa thứ 8 và chủ đề “Advancing AI Agents for Real Life” (Đưa tác nhân AI vào đời sống). Cuộc thi khởi tranh ngày 26/10/2026, với hai bài toán hướng đến ứng dụng trong sinh hoạt, công việc và kinh doanh.
Sự chuyển dịch này đáng chú ý vì giá trị của AI không còn chỉ nằm ở việc mô hình hiểu ngôn ngữ hay trả lời trôi chảy. Một tác nhân hữu ích phải chọn đúng hành động, dùng đúng công cụ và biết dừng lại khi chưa đủ thông tin. Nói cách khác, bài kiểm tra chuyển từ “AI biết gì?” sang “AI có thể làm gì một cách chính xác và an toàn?”. Đây là hướng thực tế hơn, nhưng cũng đặt ra tiêu chuẩn cao hơn cho chất lượng sản phẩm.
LifeMate: giao việc bằng giọng nói tiếng Việt
Bảng đấu LifeMate yêu cầu xây dựng tác nhân AI tiếp nhận chỉ dẫn bằng giọng nói tiếng Việt rồi thực hiện thao tác tương ứng qua ứng dụng hoặc công cụ được hỗ trợ. Người dùng có thể yêu cầu bật điều hòa, đặt xe hay tạo lịch nhắc thay vì tự mở và thao tác lần lượt trên nhiều ứng dụng. Khi điện thoại, ô tô và thiết bị gia dụng kết nối ngày càng phổ biến, giọng nói có thể giúp việc điều khiển công nghệ thuận tiện hơn.
Thử thách không dừng ở nhận dạng lời nói: hệ thống cần hiểu cách diễn đạt và phát âm khác nhau, kể cả giọng nói từ ba miền, rồi xác định trình tự hành động. Nếu yêu cầu còn thiếu dữ kiện, AI phải hỏi lại; nếu không có công cụ phù hợp, không được tự ý hành động. Những ràng buộc này quan trọng không kém tốc độ xử lý. Một trợ lý biết từ chối hoặc làm rõ đúng lúc đáng tin hơn một hệ thống luôn cố đoán.
Tiềm năng ứng dụng cũng gắn với những tình huống đời thường: hỗ trợ người cao tuổi, người chưa thành thạo thiết bị số, hoặc người cần thao tác rảnh tay khi lái xe, nấu ăn và làm việc nhà.
DataMate: biến dữ liệu thành căn cứ hành động
Bảng đấu DataMate hướng đến tác nhân AI có thể khai thác dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định bằng yêu cầu ngôn ngữ tự nhiên. Trong kinh doanh và quản lý, bảng tính thường lưu doanh thu, hàng tồn kho, công nợ, kết quả học tập hay chi phí vận hành, nhưng việc tổng hợp và tìm xu hướng vẫn mất thời gian. Thay vì buộc người dùng tự truy vấn hoặc phân tích từng bảng, tác nhân cần biến câu hỏi thành thao tác trên dữ liệu và trả về kết quả có ích.
Đây là phần bổ sung cần thiết cho LifeMate: một bên giao việc qua giọng nói, bên kia dùng dữ liệu để giúp con người lựa chọn. Nếu được thiết kế dễ tiếp cận, hướng tiếp cận này có thể giúp hộ kinh doanh, trường học và tổ chức nhỏ khai thác thông tin mà không cần chuyên gia phân tích riêng. Nhưng câu trả lời chỉ đáng dùng khi tác nhân truy xuất đúng dữ liệu, diễn giải chính xác và thể hiện rõ giới hạn của kết quả; sự tự tin sai lệch có thể dẫn đến quyết định sai.
Thước đo mới cho ứng dụng AI thực tế
Zalo AI Challenge công bố tổng giải thưởng lên đến 12.000 USD; mức thưởng được nêu cho mỗi đội quán quân là 3.500 USD và á quân là 2.500 USD. Tuy nhiên, điểm đáng theo dõi hơn phần thưởng là cơ chế thi đấu: hệ thống chấm điểm tự động và bảng xếp hạng cập nhật theo thời gian thực, cho phép các đội gửi nhiều phiên bản, xem kết quả rồi điều chỉnh giải pháp. Cách đánh giá liên tục có thể làm rõ khoảng cách giữa một bản trình diễn ấn tượng và một tác nhân xử lý ổn định nhiều yêu cầu.
Hai bài toán cho thấy ứng dụng AI thực tế không thể chỉ được đo bằng khả năng sinh câu trả lời. AI cần hoàn thành nhiệm vụ, xử lý tình huống thiếu thông tin và tôn trọng giới hạn công cụ. Nếu các đội giải quyết tốt những yêu cầu đó, tác nhân AI sẽ tiến gần hơn tới vai trò trợ lý hữu ích trong nhà và nơi làm việc. Thành công của cuộc thi vì thế nên được nhìn qua chất lượng hành động mà hệ thống thực hiện được, chứ không chỉ qua mức độ trôi chảy khi trò chuyện.
