Giao mùa không chỉ gây cảm lạnh thông thường
Bệnh hô hấp giao mùa là tình trạng các triệu chứng ở đường thở xuất hiện hoặc nặng lên khi thời tiết và nhiệt độ thay đổi, trong đó mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào tác nhân môi trường và sức khỏe mỗi người. Thời tiết chuyển lạnh có thể khiến triệu chứng hô hấp nặng hơn ở một số người. Vì vậy, xem mọi cơn ho hay khó thở là phản ứng vô hại của mùa lạnh có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm cần được đánh giá.
Lạnh không phải nguyên nhân duy nhất: virus, chất lượng không khí, dị nguyên và tình trạng sức khỏe nền cũng liên quan đến các vấn đề hô hấp. Khi giao mùa, biểu hiện thường gặp gồm hắt hơi, sổ mũi, ho, đau họng hoặc khó thở; các bệnh cấp tính có thể bao gồm cúm, viêm họng, viêm phế quản và viêm phổi. WHO lưu ý thời tiết lạnh có thể kích hoạt triệu chứng hen ở một số người. Điều đáng quan tâm không phải chỉ là trời lạnh, mà là triệu chứng có khác thường hoặc xấu đi so với mức bình thường hay không.
Những người cần theo dõi sát hơn
Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc hen hoặc COPD và người có bệnh nền là những nhóm nên nhận biết sớm dấu hiệu bất thường khi nhiệt độ thay đổi. Ở trẻ nhỏ, đường hô hấp và hệ miễn dịch còn phát triển; ho nhiều, thở nhanh, ăn hoặc bú kém, mệt khác thường đều đáng lưu tâm. Người cao tuổi có thể không sốt cao dù đang bệnh; ăn uống kém, lú lẫn, giảm vận động hoặc khó thở tăng lên cũng cần được chú ý.
Với hen và COPD, thay đổi thời tiết có thể góp phần làm triệu chứng nặng hơn, nhưng không nên mặc định mọi đợt khó chịu đều do lạnh. Người mắc hen có thể ho, khò khè, tức ngực hoặc khó thở, đôi khi về đêm hay khi vận động; người mắc COPD có thể ho và khạc đờm nhiều hơn, đờm đổi màu, khò khè hoặc khó thở tăng so với thường ngày. Người có bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn cũng cần thận trọng vì nhiễm trùng hô hấp có thể khiến bệnh nền khó kiểm soát hơn.
Nhận biết dấu hiệu trở nặng, đừng chờ đủ triệu chứng
Điều hữu ích nhất là so sánh triệu chứng hiện tại với tình trạng thường ngày, nhất là ở người mắc bệnh phổi mạn tính. Ho tăng, đờm nhiều hoặc đổi màu, khò khè và khó thở tăng là các dấu hiệu cần được theo dõi. Ho hoặc sốt kéo dài, hay triệu chứng ngày càng nặng, là lý do nên được nhân viên y tế đánh giá. Đừng chờ xuất hiện đồng thời nhiều biểu hiện mới tìm trợ giúp.
Một số dấu hiệu cần cấp cứu: khó thở rõ rệt, đau hoặc tức ngực kéo dài, môi tím tái, lú lẫn, khó đánh thức hoặc sức khỏe suy giảm nhanh. Ở trẻ, rút lõm lồng ngực khi thở, tím môi, li bì hoặc không uống được cũng là tình trạng khẩn cấp; trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Người mắc hen cần tìm trợ giúp khẩn cấp nếu khó thở tăng nhanh, thuốc cắt cơn theo kế hoạch không hiệu quả hoặc không thể nói thành câu vì hụt hơi.
Chủ động phòng bệnh, dùng thuốc đúng hướng dẫn
Giữ ấm là cần thiết nhưng không thể thay thế các biện pháp khác. Khi thời tiết chuyển lạnh, chú ý giữ ấm cổ, ngực và bàn chân, đồng thời tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và giữ không gian sống thông thoáng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Người có bệnh nền nên duy trì điều trị theo chỉ định, không tự ý ngừng thuốc khi mắc cảm cúm; người mắc hen cần dùng thuốc kiểm soát theo đơn và mang thuốc cắt cơn nếu đã được kê.
Có thể trao đổi với nhân viên y tế về vaccine cúm và các vaccine phòng bệnh hô hấp phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng. Người mắc COPD hoặc bệnh phổi mạn tính nên tránh khói thuốc, khói bụi và hạn chế ra ngoài khi chất lượng không khí kém. Tóm lại, thời tiết lạnh có thể làm triệu chứng nặng hơn, nhưng việc theo dõi thay đổi sớm, chăm sóc đúng cách và tìm trợ giúp khi có dấu hiệu nguy hiểm mới là cách ứng phó đáng tin cậy.
