Bài học từ vụ hơn 40 người nghi ngộ độc khí clo: đây không phải chuyện nhỏ
Khí clo độc hại là loại khí màu vàng lục, mùi hắc, có tính oxy hóa mạnh, khi hít phải sẽ kích ứng toàn bộ niêm mạc đường hô hấp, mắt, miệng và thậm chí cả đường tiêu hóa, gây tổn thương tế bào, giải phóng các chất trung gian hóa học, dẫn tới co thắt phế quản, viêm phổi, phù phổi và suy hô hấp có thể xuất hiện muộn sau vài giờ phơi nhiễm.
Vụ rò rỉ khí tại xã Thượng Phúc, huyện Thường Tín là lời cảnh báo rõ ràng: ngộ độc khí clo có thể xảy ra ngay giữa khu dân cư. Sáng 19/10, Bệnh viện Đa khoa Thường Tín tiếp nhận hơn 40 trường hợp nghi ngộ độc khí, trong đó 6 bệnh nhân phải chuyển lên Bệnh viện Bạch Mai điều trị tích cực. Ngày 20/10, Trung tâm Chống độc Bạch Mai vẫn đang điều trị 4 bệnh nhân nghi ngộ độc khí clo chuyển từ Thường Tín lên, có trường hợp suy hô hấp nặng, tổn thương phổi và sốc, nguy cơ phải dùng ECMO để hỗ trợ tim phổi nhân tạo. Đây không phải tai nạn hiếm gặp mà là nguy cơ thường trực ở những nơi sử dụng, lưu trữ clo lỏng cho sản xuất, xử lý nước, khử khuẩn.
Cơ chế tấn công của khí clo: từ niêm mạc đến phù phổi, suy hô hấp
Điểm nguy hiểm của ngộ độc khí clo là nó tấn công cùng lúc nhiều lớp bảo vệ của cơ thể. Theo các bác sĩ chống độc, khi hít phải, khí clo kích ứng mạnh toàn bộ hệ thống niêm mạc từ đường hô hấp, miệng đến đường tiêu hóa, giải phóng các chất trung gian hóa học làm co thắt dữ dội cơ trơn, đặc biệt là cơ phổi, khiến bệnh nhân có thể suy hô hấp nặng, phải đặt nội khí quản và thở máy.
Về mặt hóa học, clo gặp nước trên bề mặt niêm mạc sẽ tạo thành axit hydrochloric (HCl) và axit hypochlorous (HOCl), gây tổn thương trực tiếp tế bào biểu mô, kích hoạt phản ứng viêm, tăng tính thấm thành mạch và phù nề niêm mạc đường thở. Khi nồng độ cao hoặc tiếp xúc kéo dài, tổn thương lan sâu đến phế nang, phá vỡ hàng rào phế nang – mao mạch, dịch tràn vào nơi vốn chỉ chứa không khí, gây phù phổi hóa chất, làm cản trở trao đổi oxy và dẫn tới suy hô hấp cấp, thậm chí hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS). Đây là hậu quả nặng nề nhất, có thể gây tử vong nếu không được hồi sức kịp thời.
Triệu chứng ngộ độc khí clo: đừng chủ quan khi thấy đỡ hơn
Ngộ độc khí clo không chỉ là vài cơn ho rồi tự hết. Ở mức độ nhẹ, người phơi nhiễm thường bị cay mắt, chảy nước mắt, nóng rát mũi họng, ho sặc, tức ngực hoặc khó thở nhẹ. Khi nặng hơn, co thắt phế quản gây thở khò khè, thở nhanh, đau tức ngực, giảm oxy máu; phù nề đường thở, phù phổi cấp và suy hô hấp có thể buộc phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực.
Điều đáng lo là các triệu chứng nguy hiểm như phù phổi và suy hô hấp có thể xuất hiện muộn. Có những trường hợp ban đầu chỉ ho, rát họng nhẹ, nhưng sau vài giờ khó thở mới tăng dần, phù phổi mới bộc lộ rõ. Các bác sĩ nhấn mạnh: sau khi rời khỏi khu vực nhiễm độc, cảm giác dễ chịu hơn không đồng nghĩa đã an toàn, vì tổn thương phổi vẫn có thể âm thầm tiến triển trong nhiều giờ tiếp theo. Trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh hô hấp mạn tính, tiền sử dị ứng nặng, sốc phản vệ, suy tim hoặc COPD dễ rơi vào tình trạng đặc biệt nguy kịch.
Nhận biết khí clo độc hại: mùi, màu và cách phân bố trong không khí
Muốn bảo vệ mình, trước hết phải nhận biết khí clo. Ở trạng thái thông thường, clo là chất khí màu vàng lục, mùi hắc độc, gây cay mắt và xộc mũi ngay khi hít phải. Khi tiếp xúc với độ ẩm trên bề mặt mắt, mũi, họng, khí clo nhanh chóng tạo ra các hợp chất ăn mòn niêm mạc, nên người phơi nhiễm thường có cảm giác bỏng rát, chảy nước mắt, ho sặc, rát mũi họng chỉ sau vài hơi thở.
Một đặc điểm ít người để ý nhưng rất quan trọng: khí clo nặng hơn không khí, nên khi rò rỉ, nó có xu hướng chìm xuống, tích tụ ở tầng hầm, hố, rãnh, khu vực kín gió, thông gió kém. Vì vậy, phản xạ chui xuống chỗ thấp để tránh khí độc là sai lầm nguy hiểm, có thể khiến bạn hít phải nồng độ clo cao hơn. Khi phát hiện mùi khí bất thường, làn sương hay khói lạ gần khu vực chứa hóa chất, hãy coi đó là dấu hiệu cảnh báo, lập tức tránh xa nguồn phát tán và thông báo cho lực lượng chức năng xử lý.
Sơ cứu khí độc clo đúng cách: thoát khỏi vùng nguy hiểm và theo dõi y tế
Trong mọi tình huống rò rỉ clo, nguyên tắc vàng là: rời khỏi vùng nguy hiểm càng sớm càng tốt. Khi phát hiện rò rỉ khí clo hoặc mùi khí lạ, người dân cần nhanh chóng di chuyển khỏi khu vực, đi ngược hướng gió, lên nơi cao, thoáng, có không khí trong lành, tuyệt đối không xuống hố, tầng hầm hay chỗ trũng. "Hầu hết các loại khí độc đều có màu hoặc mùi đặc trưng để nhận biết. Để xử lý, nguyên tắc cốt lõi là phải lập tức cách ly nạn nhân khỏi nguồn khí độc".
Sau khi ra khỏi vùng ô nhiễm, hãy đánh giá tình trạng sức khỏe: nếu nạn nhân khó thở, ho nhiều, đau tức ngực, thở nhanh, khò khè hoặc tím tái, cần gọi cấp cứu 115 và đưa đến cơ sở y tế ngay, không chờ triệu chứng nặng lên. Đặt người bệnh ở tư thế nửa nằm nửa ngồi để dễ thở, nới lỏng quần áo, giữ ấm, trấn an tinh thần; nếu ngừng thở, tiến hành hô hấp nhân tạo nếu có kỹ năng. Ngay cả khi triệu chứng ban đầu nhẹ, người từng hít phải khí nghi là clo vẫn nên được theo dõi y tế vài giờ, vì phù phổi và suy hô hấp có thể ập đến muộn, đe dọa tính mạng.
