Điểm sạc tại chung cư là bài toán hạ tầng tổng thể
Sạc xe điện chung cư là việc bố trí nơi đỗ, thiết bị sạc hoặc đổi pin và phương án vận hành an toàn trong điều kiện cụ thể của từng tòa nhà, chứ không chỉ là lắp thêm một trụ sạc. Sáng 23/10, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội phối hợp với UBND phường Cầu Giấy tổ chức tọa đàm về gỡ nút thắt hạ tầng cho chung cư, ghi nhận ý kiến từ quản lý tòa nhà, cơ quan chuyên môn và các bên liên quan. Chuyển đổi phương tiện để giảm phát thải có ý nghĩa với kiểm soát ô nhiễm không khí và phát triển đô thị bền vững; nhưng nếu hạ tầng tại nơi ở không theo kịp, mục tiêu xanh sẽ va vào những bất tiện và rủi ro hàng ngày. Vì vậy, tranh luận không nên dừng ở việc có lắp trạm sạc chung cư hay không. Cần hỏi điểm sạc đặt ở đâu, điện có đủ tải không, lối thoát nạn có bị ảnh hưởng không và ai chịu trách nhiệm khi vận hành.
Khoảng cách giữa nhu cầu và hạ tầng đã hiện rõ ở một tòa nhà tại Khu đô thị Văn Quán: số xe máy điện tăng từ khoảng 30 chiếc cuối năm 2024 lên hơn 100 chiếc vào thời điểm được nêu tại tọa đàm. Trong khi đó, Hà Nội có 2.313 vị trí trạm sạc, 10.209 cổng sạc và khoảng 1.650 tủ đổi pin, nhưng con số toàn thành phố không cho biết cư dân từng chung cư có thể tiếp cận điểm sạc thuận tiện ngay nơi ở hay không. Mạng lưới lớn là điều kiện cần, không phải bằng chứng rằng bài toán tại từng tầng hầm đã được giải quyết.
Chỗ đỗ chật, điện và phòng cháy phải được xét cùng nhau
Với chung cư hiện hữu, diện tích tầng hầm và thiết kế ban đầu thường giới hạn khả năng tách khu để xe điện, chừa lối đi và bố trí khu vực sạc riêng. Tại tòa nhà ở Văn Quán, điểm sạc từng được chuyển từ tầng hầm lên mặt đất; phương án này lại thiếu mái che, khó kiểm soát điện năng tiêu thụ và người ra vào, đồng thời cư dân gặp tình trạng mất xe khi đang sạc. Đó là lời nhắc rằng một vị trí trống chưa chắc là vị trí phù hợp. An ninh, che chắn, quản lý sử dụng và sự thuận tiện của cư dân đều cần được tính trong thiết kế, thay vì xử lý sau khi thiết bị đã lắp.
Năng lực hệ thống điện và phòng cháy trạm sạc không thể được đánh giá tách rời. Việc bổ sung điểm sạc có thể liên quan đến công suất nguồn, dây dẫn, thiết kế tầng hầm, giao thông nội bộ, lối thoát nạn và phương án phòng cháy, chữa cháy; đặt thiết bị trước khi rà soát đầy đủ có thể tạo rủi ro cho cả người và tài sản. TS Hoàng Dương Tùng đề xuất khảo sát thống nhất số lượng xe, nhu cầu sạc, diện tích có thể sử dụng, công suất điện hiện có, hệ thống phòng cháy và khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy. Cách làm này đáng tin cậy hơn việc chọn vị trí theo chỗ còn trống rồi mới tìm cách xử lý các xung đột kỹ thuật.
Không thể giao chi phí và trách nhiệm cho riêng ban quản trị
Ban quản trị thường là nơi cư dân gửi câu hỏi đầu tiên, nhưng không thể một mình quyết định toàn bộ bài toán đầu tư, an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy. Đây là công việc liên quan đến tài sản chung, kinh phí xây dựng và vận hành, quyền lợi cư dân, chuyên môn kỹ thuật và thẩm quyền quản lý. Nếu vai trò các bên không rõ, ban quản trị dễ bị đặt trước hai lựa chọn đều bất lợi: hạn chế xe điện vì lo rủi ro, hoặc lắp đặt khi chưa có đánh giá và hướng dẫn đủ cụ thể. Cả hai đều không tạo được lối đi ổn định cho cư dân.
Phân công cần đi vào thực tế: ban quản trị và chủ sở hữu tổ chức rà soát, quản lý trong phạm vi trách nhiệm; đơn vị vận hành cung cấp dữ liệu, kiểm tra hiện trạng và thực hiện nhiệm vụ được giao; cơ quan chuyên môn hướng dẫn, kiểm tra theo thẩm quyền; doanh nghiệp cung cấp thiết bị, dịch vụ phải bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và an toàn tương ứng. Công điện số 27/CĐ-TTg ngày 31/3/2026 đặt yêu cầu phát triển trạm sạc tại chung cư, đồng thời hoàn thiện quy định, quy chuẩn và tăng cường quản lý an toàn. Hướng dẫn liên ngành thống nhất vì thế cần sớm được cụ thể hóa thành quy trình khảo sát, thẩm định và vận hành, thay vì để từng tòa nhà tự xoay xở.
Từ khảo sát từng tòa nhà đến mạng lưới thuận tiện
Bước tiếp theo nên bắt đầu từ dữ liệu của từng công trình: hiện trạng chỗ đỗ, số xe và nhu cầu sạc dự kiến, công suất điện, điều kiện phòng cháy, lối thoát nạn và khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy. Sau đó mới xác định hạng mục cần cải tạo, phương án đầu tư, cách đo đếm điện và quy trình xử lý sự cố. Thông tư được nêu trong tài liệu có hiệu lực từ ngày 15/12/2026, đặt ra yêu cầu về khu vực để xe điện, sạc xe điện và đổi pin tại chung cư hiện hữu; các công trình cần rà soát điều kiện, xác định phần chưa đáp ứng và sửa chữa, cải tạo theo quy định. Mốc này càng cho thấy việc chuẩn bị không thể chỉ là chờ đến khi có yêu cầu mới bắt đầu tìm chỗ đặt trụ.
Hạ tầng sạc xe điện cần được phát triển đồng thời trong từng tòa nhà và trên mạng lưới công cộng, bãi đỗ, điểm đổi pin phù hợp. Cư dân không thể được coi là đã có lựa chọn thuận tiện chỉ vì thành phố ghi nhận hàng nghìn vị trí sạc; khả năng tiếp cận tại nơi ở mới là thước đo sát với đời sống. Kết luận nên rõ ràng: muốn xe điện trở thành lựa chọn khả thi trong chung cư hiện hữu, phải quy hoạch chỗ đỗ, nâng cấp điện khi cần, bảo đảm phòng cháy và phân định trách nhiệm, kinh phí giữa các bên. Thiếu một mắt xích, điểm sạc có thể hiện diện trên sơ đồ nhưng vẫn không an toàn hoặc không dùng được trong sinh hoạt hàng ngày.
