Gia Bình – Đông Cứu: Khi sân bay trở thành hạt nhân của một đô thị mới
Khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu là một khu đô thị sân bay định hướng giao thông công cộng (TOD) quy mô hơn 220 ha, được quy hoạch gắn trực tiếp với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, nhằm tạo nên một cực tăng trưởng mới kết nối chặt chẽ giữa nơi ở, việc làm, dịch vụ và hệ thống giao thông công cộng hiện đại cho thành phố Bắc Ninh trong dài hạn. UBND TP Bắc Ninh đã phê duyệt Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu, xác định đây là một đô thị mới gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Về quy mô, khu đô thị có diện tích khoảng 223,3 ha, dân số khoảng 36.955 người, trong đó dân số phát triển mới dự kiến khoảng 35.364 người. Nói cách khác, sân bay Gia Bình không chỉ là hạ tầng hàng không, mà được đặt vào vai trò “trái tim” của một đô thị sân bay thế hệ mới.
Mô hình đô thị sân bay + TOD: Lựa chọn táo bạo cho phát triển Bắc Ninh
Điểm đáng chú ý nhất của khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu là định hướng phát triển theo mô hình đô thị sân bay kết hợp đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD). Thay vì để sân bay Gia Bình nằm tách biệt, quy hoạch đặt nó vào trung tâm mạng lưới đô thị, với hệ thống giao thông nội bộ thiết kế liên hoàn, kết nối các khu chức năng và thuận lợi tiếp cận giao thông công cộng. Đây là bước đi phù hợp với chiến lược phát triển Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075, khi quy hoạch này được lập để cụ thể hóa định hướng đô thị phía Nam sông Đuống. "Quy hoạch được lập nhằm cụ thể hóa Quy hoạch đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075". Nếu được triển khai đúng tinh thần TOD, khu đô thị TOD này có thể giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, tăng mật độ sử dụng đất quanh các trục giao thông công cộng và tạo nền tảng cho một đô thị sân bay bền vững hơn.
Thiết kế không gian sống: Hiện đại, nhiều tiện ích nhưng thiếu nhà ở xã hội
Về cấu trúc, Khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu được tổ chức thành 3 đơn vị ở, mỗi đơn vị có hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tiện ích công cộng để bảo đảm cư dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Các nhóm đất chính gồm nhà ở, giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục thể thao, thương mại - dịch vụ, cây xanh, mặt nước, giao thông, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật; đồng thời có bố trí đất nghĩa trang theo quy hoạch. Không gian nhà ở được tổ chức gắn với các trục giao thông chính, xen kẽ cây xanh và hồ cảnh quan, trong khi các khu thương mại, dịch vụ, văn phòng tập trung dọc những trục không gian chính để kết nối nơi ở với hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, đồ án xác định khu vực này không xây dựng nhà ở xã hội. Đây là điểm khiến mô hình đô thị sân bay này đứng trước nguy cơ thiếu đa dạng về xã hội, khi nhóm thu nhập thấp có thể bị đẩy ra ngoài không gian phát triển mới.
Người dân Lương Tài di dời: Cái giá xã hội của một siêu dự án hạ tầng
Đằng sau tham vọng biến sân bay Gia Bình thành động lực phát triển là những thay đổi rất cụ thể với đời sống người dân. Tại tổ dân phố Phương Tĩnh, phường Lương Tài, các hộ dân thuộc diện thu hồi đất đang khẩn trương di chuyển tài sản đến nơi ở tạm cư, sẵn sàng bàn giao mặt bằng phục vụ Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các công trình thành phần liên quan. Theo mô tả, người dân đồng thuận, ủng hộ chủ trương của Nhà nước và tích cực phối hợp để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng. Hình ảnh này cho thấy phát triển Bắc Ninh theo hướng đô thị sân bay và khu đô thị TOD không chỉ là câu chuyện bản vẽ quy hoạch, mà là quá trình tái cấu trúc không gian sống, sinh kế và ký ức của cộng đồng. Sự đồng thuận hiện tại là điều kiện cần, nhưng về dài hạn, chất lượng tái định cư và cơ hội tiếp cận các tiện ích trong đô thị mới mới là thước đo công bằng của dự án.
Cơ hội và bài kiểm tra cho mô hình đô thị sân bay đầu tiên của thành phố trẻ
Nếu nhìn ở tầm chiến lược, việc gắn khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình theo mô hình đô thị sân bay kết hợp TOD là bước đi rất tham vọng. Hệ thống cây xanh, mặt nước với hồ trung tâm, hồ điều hòa, công viên tuyến tính và các dải cây xanh trong từng đơn vị ở được quy hoạch để điều hòa vi khí hậu, hỗ trợ thoát nước và cải thiện môi trường sống. Cùng với đó là định hướng kiến trúc hiện đại, khuyến khích giải pháp bền vững như thông gió tự nhiên, mái xanh, vật liệu thân thiện môi trường, công nghệ tiết kiệm năng lượng và các giải pháp đô thị thông minh như chiếu sáng, quản lý giao thông, môi trường, bãi đỗ xe thông minh. Tuy vậy, việc thiếu nhà ở xã hội và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn bay, bảo vệ môi trường sẽ là bài kiểm tra thực tế cho khả năng cân bằng giữa tăng trưởng và bao trùm. Thành công hay thất bại của đô thị sân bay này sẽ gửi đi thông điệp rõ ràng về cách thành phố trẻ nhất Việt Nam lựa chọn con đường phát triển cho mình.
