Học pháp luật hiệu quả nhất khi gắn với tình huống thật
Giáo dục pháp luật cho học sinh là quá trình giúp các em hiểu quyền, nghĩa vụ và cách ứng xử đúng luật qua kiến thức phù hợp lứa tuổi, tình huống đời thường và kỹ năng tự bảo vệ. Cách tiếp cận ấy đáng chú ý hơn việc chỉ truyền đạt điều khoản khô khan: luật trở nên có ích khi học sinh nhận ra nó liên quan đến lớp học, mạng xã hội và an toàn cá nhân.
Ngày 5/11, Hải đội 102 thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 phối hợp với Trường THCS Đan Hải, Hà Tĩnh, tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và hướng dẫn phòng, chống đuối nước cho 120 học sinh, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11. Chủ đề xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật được cụ thể hóa bằng các nội dung về bạo lực học đường, ma túy, thuốc lá điện tử, rượu bia, pháo nổ, an toàn giao thông và phòng, chống xâm hại trẻ em. Đây là những vấn đề gần với đời sống của học sinh THCS, nên buổi giao lưu có cơ hội chuyển kiến thức thành lựa chọn ứng xử thực tế.
Từ hỏi đáp đến kỹ năng tự bảo vệ
Ở Đan Hải, hình thức tọa đàm và hỏi đáp tạo không gian để học sinh thử suy nghĩ trước những tình huống pháp luật gần gũi, thay vì chỉ nghe phổ biến một chiều. Cán bộ, chiến sĩ đặt câu hỏi, giải thích đáp án và trao đổi trực tiếp; 40 phần quà dụng cụ học tập được trao cho học sinh tham gia tương tác, góp phần khích lệ các em chủ động tìm hiểu.
Chương trình còn nối kiến thức với thực hành: tại bể bơi, học sinh được hướng dẫn sử dụng áo phao và phương tiện cứu sinh, quan sát cách cứu người gặp nạn dưới nước và sơ cấp cứu ban đầu. Sự kết hợp này có giá trị thiết thực với các em sống ở địa bàn ven biển. Pháp luật học sinh không nên chỉ dừng ở việc biết hành vi nào bị cấm; các em cũng cần kỹ năng nhận diện rủi ro và hành động an toàn khi gặp nguy hiểm.
Cần Thơ đưa luật vào cuộc thi tương tác
Tại Cần Thơ, cách tổ chức hướng tới quy mô liên ngành và không khí ngày hội trong trường. Chương trình ở Trường THPT An Khánh có sự phối hợp của các phòng thuộc Công an thành phố, Công an phường Tân An, các đơn vị thuộc Viện kiểm sát nhân dân, tổ chức Đoàn và nhà trường. Khoảng 100 học sinh khối 11 tham gia cuộc thi “Rung chuông vàng - Tìm hiểu pháp luật”, trả lời câu hỏi trắc nghiệm, nhận định đúng sai và xử lý tình huống.
Nội dung gồm quyền, nghĩa vụ học sinh, văn hóa ứng xử học đường và trách nhiệm chấp hành pháp luật; an ninh mạng được chú trọng vì Internet đã gắn chặt với học tập, giao tiếp của các em. Học sinh được hướng dẫn bảo vệ tài khoản, thông tin cá nhân, nhận diện đường dẫn giả mạo và thủ đoạn lừa đảo, đồng thời hiểu trách nhiệm khi chia sẻ thông tin trên mạng. Công an phường còn phát tài liệu về thủ đoạn tội phạm và hành vi vi phạm thường gặp; đại diện các đơn vị trao 30 phần quà học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Phối hợp rộng, nhưng nội dung phải sát lứa tuổi
Hai mô hình cho thấy không có một khuôn mẫu duy nhất cho tuyên truyền pháp luật. Ở Đan Hải, nhà trường và lực lượng cảnh sát biển kết hợp tọa đàm với huấn luyện cứu đuối; tại Cần Thơ, nhiều cơ quan cùng nhà trường và tổ chức Đoàn tổ chức cuộc thi, phát tài liệu và giải thích kiến thức. Một mô hình thiên về trải nghiệm an toàn tại địa bàn ven biển, mô hình kia mở rộng chủ đề sang môi trường số và quyền lợi cộng đồng.
Điểm chung đáng giữ là sự phối hợp không chỉ để tăng số đơn vị tham gia, mà để mỗi bên đóng góp đúng chuyên môn và đưa nội dung đến gần học sinh. Cuộc thi, hỏi đáp hay buổi thực hành đều chỉ phát huy tác dụng khi câu hỏi và hướng dẫn gắn với việc các em gặp hằng ngày. Vì vậy, giáo dục pháp luật nên được xem là một phần của kỹ năng sống, không phải hoạt động theo mùa chỉ để hưởng ứng một ngày kỷ niệm.
Từ sinh hoạt ở trường đến ngày hội cộng đồng, các chương trình tại Hà Tĩnh và Cần Thơ cho thấy pháp luật dễ tiếp nhận hơn khi học sinh được tham gia, thực hành và hỏi điều mình chưa rõ. Kết hợp kiến thức với kỹ năng tự bảo vệ và phối hợp giữa nhà trường, lực lượng chức năng, cơ quan tư pháp cùng tổ chức Đoàn là hướng đi thuyết phục hơn những buổi tuyên truyền một chiều.
