Quy hoạch rộng lớn, tham vọng vượt khỏi ranh giới đô thị
Quy hoạch Buôn Ma Thuột đến năm 2050 là định hướng tổ chức đô thị trên gần 37.800 ha, nhằm kết nối tăng trưởng kinh tế với cảnh quan tự nhiên và bản sắc Tây Nguyên. Ngày 24/10, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk tổ chức hội nghị thảo luận, đóng góp ý kiến hoàn thiện đồ án này. Đây không chỉ là kế hoạch mở rộng địa giới phát triển: mục tiêu lớn hơn là đưa thành phố thành trung tâm vùng và cực tăng trưởng của Tây Nguyên, đồng thời nâng tầm thương hiệu thủ phủ cà phê toàn cầu. Tham vọng ấy có sức thuyết phục nếu quy hoạch làm rõ cách các chức năng đô thị bổ trợ lẫn nhau, thay vì dàn trải công trình và đất phát triển. Vì vậy, quy mô gần 37.800 ha nên được nhìn như trách nhiệm dài hạn: tăng trưởng phải đi cùng chất lượng sống, bản sắc và khả năng thực thi.
Khung không gian dự kiến theo mô hình đa cực, đa trung tâm, dựa trên cảnh quan “5 suối, 2 hồ” và 6 phân khu chức năng. Cấu trúc gồm 9 trung tâm, 2 trục động lực và 2 hành lang phát triển, ưu tiên mở rộng về phía Đông và Đông Nam. Cách tổ chức này có thể phân bổ dịch vụ và cơ hội tốt hơn nếu các trung tâm được kết nối thuận tiện; nếu thiếu liên kết, nhiều cực phát triển sẽ chỉ làm đô thị loãng rộng. Quy hoạch do đó cần chứng minh rõ giao thông, logistics và các khu chức năng sẽ vận hành như một mạng lưới thống nhất.
Đô thị xanh phải được đo bằng không gian sống
Buôn Ma Thuột được định hướng thành đô thị đại ngàn xanh, thông minh, hiện đại, đồng thời gìn giữ bản sắc văn hóa Tây Nguyên. Đây là lựa chọn có ý nghĩa, nhưng chữ “xanh” chỉ đáng tin khi sông suối, mặt nước và không gian cây xanh được bảo vệ trong quá trình đô thị hóa. Đồ án nhấn mạnh bảo tồn hệ thống sông suối, hồ, không gian xanh, tăng khả năng tiêu thoát nước và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu. Các khu dịch vụ đa chức năng và du lịch sinh thái dự kiến gắn với hồ Ea Nhái, hồ Ea Kao và sông Sêrêpốk, kết nối với công nghệ, giáo dục, đổi mới sáng tạo và nông nghiệp thông minh. Nếu được triển khai cẩn trọng, đây có thể là nền tảng cho một đô thị xanh Tây Nguyên có bản sắc, thay vì chỉ mang nhãn xanh.
Quy hoạch cũng đặt mục tiêu bảo tồn 33 buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số, duy trì nét “buôn trong phố, phố trong buôn”. Với cư dân, điều này liên quan trực tiếp đến việc giữ không gian văn hóa và bảo đảm hạ tầng hằng ngày theo kịp tốc độ phát triển. Giao thông, bãi đỗ xe, cấp điện, thoát nước, xử lý rác thải và công trình hạ tầng xã hội cần được tính đồng bộ. Bảo tồn không thể chỉ dừng ở việc giữ tên làng; quy hoạch cần bảo đảm cộng đồng tiếp tục có chỗ đứng trong đô thị mới.
Sân bay quốc tế và bài toán kết nối
Đề xuất nghiên cứu mở rộng sân bay Buôn Ma Thuột, hướng tới tiêu chuẩn sân bay quốc tế vào năm 2050, là tín hiệu cho thấy quy hoạch muốn mở rộng kết nối của thành phố. Nhưng sân bay quốc tế Buôn Ma Thuột không tự tạo ra sức bật nếu thiếu mạng lưới đưa hành khách, hàng hóa và hoạt động logistics đến đúng nơi. Đồ án định hướng giao thông đa phương thức, gắn phát triển đô thị với giao thông công cộng theo mô hình TOD; các ý kiến tại hội nghị cũng yêu cầu làm rõ kết nối với cao tốc CT23, hành lang kinh tế cửa khẩu và định hướng đường sắt, đường sắt tốc độ cao. Đây là phần quyết định tham vọng vùng có thành hình hay không. Hạ tầng hàng không cần đi cùng kết nối mặt đất và phân khu chức năng khả thi, thay vì trở thành một dự án biểu tượng đứng riêng.
Sân bay mở rộng cũng cần được đặt trong tổng thể quản lý đất đai và hạ tầng, bởi kết nối tốt chỉ tạo giá trị bền vững khi người dân được hưởng dịch vụ thuận tiện và môi trường không bị quá tải. Tại hội nghị, lãnh đạo tỉnh yêu cầu rà soát chỉ tiêu sử dụng đất, phương án phân khu và trách nhiệm thực hiện để bảo đảm tính khả thi. Điều đó cho thấy quy hoạch vẫn đang được hoàn thiện; mục tiêu sân bay quốc tế là định hướng cần nghiên cứu, không phải kết quả đã có.
Thủ phủ cà phê cần trở thành đô thị sáng tạo
Ba trụ cột kinh tế được xác định gồm công nghiệp chế biến sâu gắn với nông nghiệp công nghệ cao, nâng tầm thương hiệu cà phê trên thị trường quốc tế và phát triển Buôn Ma Thuột thành trung tâm đổi mới sáng tạo của Tây Nguyên. Đây là cách tiếp cận hợp lý hơn việc chỉ dựa vào danh tiếng vùng trồng: chế biến tạo giá trị tại chỗ, còn đổi mới sáng tạo giúp nông nghiệp và dịch vụ phát triển thêm năng lực mới. Tuy nhiên, danh xưng thủ phủ cà phê sẽ cần những không gian đủ sức kể câu chuyện của ngành hàng và kết nối doanh nghiệp, người làm nông, giáo dục cùng du lịch. Lãnh đạo tỉnh đề xuất tạo dấu ấn bằng quảng trường, đại lộ, tuyến phố chuyên đề cà phê và các không gian công cộng đặc sắc.
Tỉnh định hướng lập danh mục dự án ưu tiên, tập trung huy động nguồn lực đầu tư đến năm 2035, đồng thời tăng cường quản lý quy hoạch và hạn chế tối đa điều chỉnh cục bộ. Đây là phép thử quan trọng: nếu các dự án ưu tiên nối được bảo tồn, giao thông và ba trụ cột kinh tế, tầm nhìn 2050 có thể tạo ra một đô thị khác biệt. Nếu không, những mục tiêu xanh, thông minh và quốc tế hóa sẽ chỉ nằm trên bản đồ. Buôn Ma Thuột có cơ hội trở thành trung tâm vùng Tây Nguyên và thủ phủ cà phê toàn cầu, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc biến tầm nhìn thành không gian sống tốt và năng lực kinh tế thực chất.
