Từ cuộc gặp ngoại giao đến yêu cầu đổi mới
Hợp tác kiểm toán quốc tế là sự phối hợp giữa các cơ quan kiểm toán tối cao nhằm chia sẻ phương pháp, kinh nghiệm và năng lực để bảo vệ lợi ích công, nâng cao trách nhiệm giải trình và cải thiện quản trị nhà nước. Chiều 27.10, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tiếp đoàn lãnh đạo các tổ chức kiểm toán quốc tế đến Việt Nam dự hội thảo “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới” do Kiểm toán nhà nước Việt Nam tổ chức. Cuộc gặp diễn ra khi các cơ quan kiểm toán phải thích ứng với môi trường quản trị thay đổi nhanh, trong khi Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, và đến năm 2045 là nước phát triển, thu nhập cao.
Thông điệp cần rút ra không phải là thêm một tuyên bố hữu nghị, mà là biến quan hệ thành năng lực giải quyết vấn đề. Hợp tác phải bình đẳng, thực chất và cùng kiến tạo giá trị; nếu chỉ dừng ở hội thảo, trao đổi đoàn hay văn bản ghi nhớ, lợi ích đối với quản trị công sẽ khó đo lường. Kỳ vọng ấy đặt ra trách nhiệm cho cả hai phía: học hỏi kinh nghiệm phù hợp, đồng thời chia sẻ thực tiễn có thể giúp cộng đồng kiểm toán công tiến bộ.
Độc lập và bằng chứng là nền móng của kỷ luật tài chính
Kiểm toán chỉ có sức nặng khi kết luận dựa trên sự thật, không bị chi phối và có thể kiểm chứng. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh các cơ quan kiểm toán tối cao cần độc lập, khách quan và dựa trên bằng chứng để trở thành chỗ dựa tin cậy, củng cố kỷ luật tài chính, nâng cao trách nhiệm giải trình và bảo vệ niềm tin công chúng. Đây không phải yêu cầu hình thức: độc lập phải đi cùng thẩm quyền và điều kiện thực thi, còn trách nhiệm đòi hỏi kết quả kiểm toán được xem xét, phản hồi và chuyển thành hành động.
Với người dân, ý nghĩa nằm ở cách nguồn lực công được quản lý và phục vụ cộng đồng: phát hiện thất thoát, làm rõ trách nhiệm, nhận diện điểm nghẽn và hỗ trợ quyết định tốt hơn. Mục tiêu cuối cùng của quản trị quốc gia là cải thiện đời sống người dân; vì vậy, hiệu quả kiểm toán không thể bị thu hẹp thành số liệu xử lý sau sai phạm. Niềm tin được củng cố khi kết luận nhất quán, công khai trong phạm vi phù hợp và dẫn tới việc sửa chữa thực tế.
Phòng ngừa vi phạm có giá trị hơn việc chỉ nhìn lại
Kiểm toán không nên chỉ là cuộc rà soát quá khứ sau khi nguồn lực đã bị sử dụng sai. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng đi trước một bước: nhận diện rủi ro, phát hiện bất cập thể chế và kiến nghị sửa cơ chế trước khi vi phạm lặp lại. Chủ tịch Quốc hội nêu rõ kiểm toán phải góp phần phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, tháo gỡ điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực; phát hiện sai phạm là cần thiết, nhưng phòng ngừa từ sớm, từ xa mới tạo giá trị bền vững.
Cách tiếp cận này cũng đổi thước đo thành công. Số kiến nghị hay số tiền xử lý không thể thay thế câu hỏi liệu quản trị có tốt hơn, rủi ro có giảm và cơ quan được kiểm toán có khắc phục nguyên nhân hay chưa. Khi kiểm toán cung cấp bằng chứng đáng tin cậy cho quyết định hiện tại, đồng thời chỉ ra lỗ hổng cần sửa, hoạt động ấy vừa giữ kỷ cương hôm nay vừa góp phần kiến tạo tương lai. Đây là vai trò thiết yếu trong một nền quản trị minh bạch và có trách nhiệm giải trình.
Hợp tác phải để lại năng lực và kết quả
Tại cuộc tiếp, Chủ tịch Quốc hội nêu năm vấn đề cốt lõi: quản trị tốt và niềm tin của người dân; thể chế bảo đảm độc lập gắn với trách nhiệm; kiểm toán chủ động phòng ngừa vi phạm; đổi mới trong kỷ nguyên số; và hợp tác quốc tế cùng tạo giá trị. Với chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ có thể giúp phân tích nhanh và sâu hơn, nhưng phải đi cùng hành lang pháp lý về dữ liệu, an toàn thông tin và sự thẩm định có trách nhiệm của con người. Hợp tác vì thế không chỉ là trao đổi kinh nghiệm, mà còn cần giúp cơ quan kiểm toán nâng năng lực trước những rủi ro mới.
Muốn lời kêu gọi hợp tác đi vào đời sống nghề nghiệp, các cơ chế quốc tế, khu vực cần tạo điều kiện cho kiểm toán hợp tác, chia sẻ phương pháp luận và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Kiểm toán nhà nước Việt Nam được đề nghị tiếp tục hướng tới sự chuyên nghiệp, liêm chính, hiện đại; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đồng thời đúc kết thực tiễn để đóng góp cho cộng đồng kiểm toán công toàn cầu. Bước tiếp theo nên được nhìn qua kết quả cụ thể: năng lực phát hiện rủi ro tốt hơn, kiến nghị sửa thể chế sát thực tiễn hơn và phản hồi sau kiểm toán rõ ràng hơn. Đối thoại là điểm khởi đầu, không phải đích đến; hợp tác chỉ có giá trị khi góp phần củng cố kỷ luật tài chính, phòng ngừa vi phạm và cải thiện quản trị vì người dân.
