Từ người nghe cảnh báo thành người lan tỏa kỹ năng
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng về phòng chống lừa đảo trực tuyến, hướng tới trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng để nhận diện nguy cơ, tự bảo vệ mình và cảnh báo người xung quanh. Đây là hướng đi cần thiết: trước những thủ đoạn thay đổi nhanh, một bản tin cảnh báo đơn lẻ khó giúp cộng đồng ứng phó nếu người đọc chưa biết phải làm gì tiếp theo. Dự án “CyberZ - Tiên phong phòng trừ lừa đảo” được phát động sáng 29/10 tại Trường Đại học Điện lực, Hà Nội, với sinh viên ở Đà Nẵng và TP.HCM cùng hưởng ứng. CyberZ do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với TikTok Việt Nam, đối tác LinkStar và Tổ chức Chống lừa đảo triển khai.
Thông điệp “Trang bị kiến thức - Làm chủ kỹ năng - Khuyến khích sáng tạo - Lan tỏa hành động” cho thấy mục tiêu không dừng ở việc giúp sinh viên tránh trở thành nạn nhân. Dự án muốn họ trở thành những người có thể đưa kiến thức an toàn số đến gia đình, bạn bè và cộng đồng. Cách tiếp cận ấy thuyết phục hơn kiểu truyền thông chỉ liệt kê chiêu trò: năng lực phòng ngừa phải được hình thành qua hiểu biết, thực hành và hành động.
Rèn kỹ năng trước khi thủ đoạn kịp đổi
Lợi thế tiếp xúc thường xuyên với công nghệ không đồng nghĩa người trẻ miễn nhiễm trước lừa đảo trực tuyến. Kẻ gian có thể lợi dụng hình ảnh, giọng nói hoặc danh tính giả, đồng thời khai thác lòng tin, tình cảm và nỗi sợ để thao túng nạn nhân. Vì thế, kỹ năng số cần bao gồm cả khả năng dừng lại, kiểm chứng thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân, thay vì chỉ biết sử dụng nền tảng. CyberZ kết hợp cung cấp kiến thức, đào tạo kỹ năng, thực hành tình huống và sáng tạo nội dung truyền thông. Cổng thông tin của dự án tập hợp tài liệu, hoạt động, bài kiểm tra kiến thức và tình huống để sinh viên luyện cách nhận diện, ứng phó. Giá trị của những hoạt động này nên được nhìn qua khả năng vận dụng ngoài đời: người học có kiểm tra được dấu hiệu đáng ngờ và biết cách xử lý an toàn hay không.
Đây cũng là điểm khiến dự án có ý nghĩa rộng hơn một chiến dịch ngắn hạn. Cảnh báo chỉ phát huy tác dụng khi người nhận biết cách chuyển thông tin thành quyết định đúng; kỹ năng được thực hành thường xuyên sẽ giúp giảm khoảng cách giữa biết nguy cơ và ứng phó được với nguy cơ.
CyberZ Challenge mở đường cho sáng kiến của sinh viên
Cuộc thi CyberZ Challenge là phần quan trọng trong cách dự án trao vai trò cho sinh viên: không chỉ nghe hướng dẫn mà còn đề xuất ý tưởng truyền thông và giải pháp phòng chống lừa đảo. Những sáng kiến phù hợp có thể được lựa chọn, hoàn thiện và kết nối nguồn lực để triển khai thực tế. Điều đó tạo cơ hội để sinh viên CyberZ dùng ngôn ngữ, hình thức và góc nhìn gần với cộng đồng đồng trang lứa, thay vì trông chờ mọi cảnh báo đều đi theo một khuôn mẫu.
Tuy nhiên, tinh thần chủ động cần đi cùng trách nhiệm. Sinh viên cần được trang bị kiến thức pháp luật, cảnh báo có căn cứ và chuyển thông tin đến đúng cơ quan có thẩm quyền; họ không thay thế lực lượng chức năng trong điều tra hay xử lý tội phạm. Ranh giới ấy giúp nội dung lan truyền nhanh không biến thành suy đoán, gây hoang mang hoặc làm tổn hại người khác.
Muốn tạo lá chắn, cần duy trì hành động
Điểm đáng kỳ vọng nhất ở CyberZ là dự án xem sinh viên như một phần của lời giải, chứ không chỉ là nhóm cần được bảo vệ. Khi được học cách nhận diện, thực hành ứng phó và sáng tạo nội dung cảnh báo, các bạn có thể đưa kỹ năng an toàn số vào những cuộc trò chuyện thường ngày, nơi một lời nhắc đúng lúc có thể giúp người thân tránh mắc bẫy.
Nhưng sức lan tỏa sẽ không tự hình thành sau lễ phát động hay một cuộc thi. Dự án cần duy trì hoạt động thực hành, bảo đảm thông tin chính xác và kết nối sinh viên với nhà trường, cơ quan chức năng cùng các đối tác. Nếu làm được điều đó, CyberZ có thể góp phần xây dựng một cộng đồng biết kiểm chứng trước khi tin, biết bảo vệ dữ liệu và biết báo tin đúng nơi. Đó mới là thước đo thiết thực cho một sáng kiến phòng chống lừa đảo.
