Đánh giá lại kỳ thi trước khi đổi cách tổ chức
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ thi quốc gia nhằm đánh giá việc hoàn thành chương trình phổ thông, đồng thời có liên hệ với tuyển sinh đại học và phân luồng học sinh. Sáng 31/10, tại phiên thảo luận của Quốc hội về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước, đại biểu Trịnh Xuân An, đoàn Đồng Nai, đề nghị nghiên cứu, đánh giá lại cách tổ chức kỳ thi hiện nay. Đây là yêu cầu cần thiết: trước khi tiếp tục điều chỉnh quy chế, cơ quan quản lý nên trả lời rõ kỳ thi phục vụ mục tiêu nào, còn cần thiết đến đâu và hiệu quả ra sao đối với quá trình học tập, tuyển sinh đại học, phân luồng. Nếu những câu hỏi căn bản ấy chưa được giải đáp, mỗi thay đổi dễ trở thành một lần xáo trộn, thay vì bước cải tiến có căn cứ. Đổi mới nên bắt đầu từ mục tiêu rõ ràng, không phải từ việc liên tục sửa luật chơi.
Bất an mùa thi không chỉ là chuyện chờ thông báo
Kiến nghị của ông An chạm đúng một hệ lụy thường bị xem nhẹ: quy định thay đổi muộn khiến gia đình khó chuẩn bị, còn trường học và giáo viên có thể bị động trong điều chỉnh nội dung, phương pháp dạy học. Đại biểu đề nghị đánh giá tác động đầy đủ, lắng nghe ý kiến thực chất và công bố thay đổi đủ sớm, kèm lộ trình rõ ràng; không để học sinh, phụ huynh thấp thỏm chờ quy định mới mỗi mùa thi. Sự ổn định không có nghĩa là đóng cửa trước cải cách. Nó có nghĩa là thay đổi phải được giải thích, dự báo và triển khai đủ thời gian để người học, giáo viên và gia đình thích ứng. Khi thiếu những điều kiện đó, bất an không chỉ nằm ở ngày thi mà còn lan vào lựa chọn học tập và kế hoạch ôn luyện của cả nhà.
Quy mô lớn đòi hỏi cải cách có trách nhiệm
Mức độ ảnh hưởng của kỳ thi cho thấy vì sao mỗi điều chỉnh cần được chuẩn bị kỹ. Năm 2026, hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký, tăng 61.642 so với năm trước; kỳ thi có 2.478 điểm thi, 54.409 phòng thi và hơn 200.000 cán bộ, giáo viên tham gia. Cùng năm, 89 thí sinh bị đình chỉ, cao hơn gấp đôi con số 41 của năm trước. Những dữ kiện này vừa nhấn mạnh quy mô tổ chức, vừa cho thấy không thể đánh đổi kỷ luật và công bằng để lấy sự tiện lợi. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sẽ rà soát, bổ sung quy chế nhằm phòng ngừa gian lận, xem xét camera giám sát, thiết bị quét an ninh cầm tay và tăng kiểm tra chéo. Các biện pháp có thể cần thiết, nhưng phải được công bố minh bạch và triển khai nhất quán.
Ổn định mùa thi phải đi cùng mục tiêu thực chất
Trước những bất cập về thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng cần rà soát đồng bộ để nâng cao chất lượng giáo dục. Vì vậy, ổn định mùa thi không thể chỉ là giữ nguyên quy định bằng mọi giá; đó phải là cam kết rằng thay đổi có lý do rõ ràng, được báo trước và hướng tới một kỳ thi thực chất, công bằng, giảm áp lực cùng chi phí cho gia đình và xã hội. Đánh giá lại kỳ thi cũng không nên dừng ở thủ tục tổ chức, mà cần nhìn vào quan hệ giữa kỳ thi, việc học và tuyển sinh. Kết luận quan trọng từ kiến nghị này là: muốn gia đình yên tâm, ngành giáo dục phải tạo được một lộ trình đáng tin cậy. Quy định có thể đổi, nhưng không nên khiến người học phải sống trong cảnh chờ đợi bất định.
