Đối thoại được nối lại, nhưng chưa có dấu hiệu đột phá
Hòa đàm Abu Dhabi là vòng trao đổi ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine nhằm tìm cách hạ nhiệt xung đột, bàn về an ninh hậu chiến và xác định những bước tiếp theo hướng tới hòa bình. Cuộc gặp dự kiến diễn ra ngày 10–11/11, sau khi Washington tuyên bố sẽ làm trung gian ở cấp chuyên viên.
Thời điểm này không phải ngẫu nhiên: sau cuộc gặp giữa đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Tổng thống Nga Vladimir Putin, Moskva đồng ý nối lại đàm phán do Mỹ làm trung gian từ tháng 11. Việc các bên cùng ngồi vào bàn là tín hiệu đáng kể, nhưng không nên đánh đồng nó với một bước ngoặt. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận Washington chưa thấy dấu hiệu cho thấy các bên đang tiến gần thỏa thuận.
Vì vậy, giá trị trước mắt của đàm phán Nga Ukraine có thể nằm ở việc duy trì đối thoại và hạn chế leo thang, hơn là tạo ra một văn kiện hòa bình ngay lập tức. Chính kỳ vọng có giới hạn này khiến việc mở được kênh trao đổi trở nên quan trọng, nhưng cũng nhắc rằng tiến trình sẽ được đo bằng những vấn đề thực chất mà các bên sẵn sàng bàn.
Mục tiêu khác nhau sau cùng một bàn đàm phán
Moskva muốn đặt trọng tâm vào một thỏa thuận dài hạn, bao gồm các sắp xếp an ninh và điều mà Nga mô tả là bảo vệ lợi ích cốt lõi; Tổng thống Vladimir Putin từng nói đàm phán nên hướng tới hòa bình cuối cùng thay vì một lệnh ngừng bắn ngắn hạn. Nga cũng muốn châu Âu tham gia tiến trình, trong bối cảnh Moskva coi vấn đề mở rộng NATO là một nguyên nhân gốc rễ của chiến sự.
Kyiv lại ưu tiên những bước đi đầu tiên để hạ nhiệt xung đột và các yêu cầu an ninh của mình. Chênh lệch này quan trọng: Moskva muốn một cấu trúc chính trị và an ninh rộng hơn, còn Ukraine cần những bảo đảm đủ rõ để không biến ngừng bắn thành khoảng lặng trước một vòng giao tranh khác. Các ưu tiên có thể cùng được đưa vào chương trình nghị sự, nhưng không đồng nghĩa hai bên chấp nhận cùng một công thức.
Do đó, vai trò Mỹ trung gian không chỉ là sắp xếp cuộc gặp. Washington phải tìm cách giữ các chủ đề an ninh, nhân đạo và giảm leo thang trong cùng một tiến trình, dù cách hiểu của mỗi bên về kết quả mong muốn vẫn cách xa nhau.
Lãnh thổ và bảo đảm an ninh là nút thắt cốt lõi
Bất đồng lãnh thổ, đặc biệt liên quan đến Donbass gồm Donetsk và Lugansk, vẫn nằm ở trung tâm của bài toán thương lượng. Đây không phải chi tiết có thể gác sang bên để đổi lấy một tuyên bố chung: mọi thỏa thuận về đường ranh, quyền kiểm soát hay tình trạng của khu vực đều gắn trực tiếp với chủ quyền và mục tiêu chiến tranh của mỗi phía.
Song song là câu hỏi bảo đảm an ninh Ukraine. Washington cho biết cuộc gặp tại Abu Dhabi sẽ bàn về thỏa thuận an ninh hậu xung đột; trong tuần này, các nhà đàm phán Mỹ dự kiến trao đổi với Pháp, Đức, Anh, EU và NATO tại Brussels về cơ chế bảo đảm cho Kyiv cùng cấu trúc an ninh châu Âu. Việc phải tham vấn rộng như vậy cho thấy đây không chỉ là vấn đề song phương.
Nếu không làm rõ ai sẽ bảo đảm an ninh, bằng cơ chế nào và mối quan hệ đó tương thích ra sao với đòi hỏi của Nga, một thỏa thuận ngừng bắn khó có nền tảng lâu dài. Đây là lý do hòa đàm Abu Dhabi có thể mở lối cho thảo luận, nhưng khó giải quyết ngay những lựa chọn chính trị mà các bên vẫn xem là không thể nhượng bộ.
Giữ kênh liên lạc quan trọng hơn lời hứa đạt thỏa thuận sớm
Washington bảo vệ việc duy trì liên lạc với Moskva và Kyiv vì đàm phán không thể diễn ra nếu thiếu trao đổi với một trong hai bên. Lập luận này có sức nặng thực tế: khi chiến sự còn tiếp diễn, một kênh ngoại giao có thể giúp các bên truyền đạt lập trường và giảm nguy cơ hiểu lầm dẫn tới leo thang.
Tuy nhiên, duy trì liên lạc không phải dấu hiệu cho thấy Mỹ đã tìm được công thức dung hòa. Ngoại trưởng Rubio nói Washington vẫn đang tìm hiểu liệu hòa bình thông qua thương lượng có khả thi hay không và không cho rằng thỏa thuận đã ở gần. Vì thế, thước đo hợp lý cho vòng gặp tới không nên là một tuyên bố chấm dứt chiến tranh, mà là liệu các bên có thống nhất được bước tiếp theo và tiếp tục đối thoại hay không.
Abu Dhabi có thể hạ nhiệt kỳ vọng lẫn căng thẳng nếu tạo ra tiến trình có thể nối tiếp. Nhưng khi lãnh thổ và bảo đảm an ninh chưa được tháo gỡ, triển vọng thỏa thuận sớm vẫn hạn chế. Kết luận thẳng thắn là: đối thoại là điều kiện cần để tìm lối ra, chưa phải bằng chứng rằng lối ra đã nằm trong tầm tay.
