Hết sốt không có nghĩa tổn thương phổi đã lui
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, lây chủ yếu qua các hạt dịch phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần. Vì vậy, đánh giá bệnh chỉ bằng nhiệt độ cơ thể là một cách nhìn thiếu an toàn. Một bệnh nhân cúm A đã hết sốt sau ba ngày điều trị nhưng vẫn bị tổn thương phổi nghiêm trọng, cần hỗ trợ hô hấp bằng máy thở không xâm nhập. Trường hợp này cho thấy triệu chứng ban đầu có thể giảm trong khi phổi vẫn chưa phục hồi khả năng trao đổi khí. Cúm A nặng không nhất thiết biểu hiện bằng cơn sốt kéo dài; khó thở tăng dần, thở nhanh, mệt lả hoặc giảm khả năng vận động cũng có thể báo hiệu tình trạng đáng lo. Người bệnh và gia đình nên theo dõi toàn trạng, nhất là nhịp thở và sức lực, thay vì coi việc hạ sốt là dấu hiệu bệnh đã được kiểm soát.
Vì sao cúm A có thể làm suy hô hấp?
Cúm A thường gây sốt, ho, đau họng, đau nhức cơ thể và mệt mỏi; người bệnh cũng có thể nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau đầu hoặc chán ăn. Nhưng mức độ biểu hiện không phản ánh đầy đủ những gì đang xảy ra bên trong phổi. Khi virus gây viêm phổi, tổn thương nhu mô có thể cản trở trao đổi oxy và kéo dài, thậm chí nặng thêm sau khi một số triệu chứng đã dịu. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc sức đề kháng suy giảm. Với người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đường thở vốn viêm và tắc nghẽn; nhiễm cúm có thể làm viêm tăng, tiết dịch nhiều hơn và khiến tắc nghẽn nặng thêm, đồng thời làm suy giảm trao đổi oxy. Do đó, khó thở, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ hay sức khỏe xuống nhanh cần được thăm khám khẩn cấp, kể cả khi người bệnh không còn sốt.
Trong trường hợp được ghi nhận, bệnh nhân viêm phổi nặng cần hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40–50% để duy trì oxy hóa máu. Đây là lời nhắc rằng theo dõi diễn biến hô hấp quan trọng hơn việc chỉ kiểm tra nhiệt độ.
Chăm sóc trẻ cúm: để ý cả những dấu hiệu ban đầu
Ở trẻ nhỏ, ho, sốt và sổ mũi có thể là những biểu hiện khởi đầu dễ bị xem như cảm lạnh thông thường. Cha mẹ không nên vì vậy mà chờ bệnh tự hết: trẻ có thể chuyển nặng trong thời gian ngắn. Khi chăm sóc trẻ cúm, hãy quan sát cách trẻ thở, mức tỉnh táo, khả năng bú hoặc uống và tình trạng nước tiểu, nước mắt hay các dấu hiệu mất nước. Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, không uống được, bú kém hoặc tím tái là những dấu hiệu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Đặc biệt, trẻ dưới 5 tuổi thuộc nhóm có nguy cơ diễn biến nặng. Cha mẹ cũng không nên tự ý dùng kháng sinh để trị cúm do virus hoặc tự dùng thuốc kháng virus khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.
Giao mùa làm nhiều bệnh hô hấp cùng xuất hiện
Cúm A không phải bệnh hô hấp duy nhất cần lưu ý khi thời tiết chuyển mùa. RSV, nhiễm trùng đường hô hấp, viêm tai giữa và viêm tiểu phế quản cũng thường được ghi nhận; viêm tiểu phế quản chủ yếu gặp ở trẻ dưới 2 tuổi. Bệnh này có thể bắt đầu bằng ho, chảy mũi, sốt rồi tiến triển thành thở nhanh, khò khè hoặc khó thở. Nhiều bệnh có biểu hiện ban đầu giống nhau, nên gia đình không nên tự kết luận nguyên nhân chỉ dựa trên vài triệu chứng. Cúm lây qua dịch hô hấp và cả bàn tay nhiễm virus chạm vào mắt, mũi, miệng. Đeo khẩu trang đúng cách ở cơ sở y tế, phương tiện công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín thông khí kém; tiêm vắc-xin cúm hằng năm cũng là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
Theo dõi hô hấp, không chỉ chờ cơn sốt
Điểm mấu chốt khi chăm sóc người mắc cúm A là đánh giá diễn biến tổng thể, không lấy việc hết sốt làm thước đo duy nhất. Nếu xuất hiện khó thở, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ, thở nhanh hoặc sức khỏe suy giảm nhanh, cần tìm trợ giúp y tế kịp thời. Với trẻ, hãy hành động ngay khi thấy rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, bú hoặc uống kém, không uống được hay có dấu hiệu mất nước. Cúm A có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng dù một số triệu chứng đã thuyên giảm; phát hiện dấu hiệu hô hấp bất thường sớm quan trọng hơn việc chờ sốt quay lại. Kết luận đơn giản nhưng cần nhớ: hạ sốt là một diễn biến đáng mừng, không phải giấy bảo đảm rằng nguy cơ đã qua.
