Điện mặt trời áp mái: định nghĩa và bước ngoặt chính sách
Điện mặt trời áp mái là mô hình lắp đặt tấm pin quang điện trên mái nhà dân dụng, thương mại hoặc công nghiệp để tạo ra nguồn điện tại chỗ, ưu tiên tự sản tự tiêu, giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, đồng thời góp phần mở rộng tỷ trọng năng lượng tái tạo Việt Nam trong tổng cung điện và nâng cao mức độ tự chủ năng lượng của nền kinh tế.Điện mặt trời áp mái đang bước vào giai đoạn mới: không còn là cuộc đua công suất, mà là bài toán gắn với an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Ngày 16/10, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam phối hợp cùng GG Power tổ chức hội nghị với chủ đề “Phát triển điện mặt trời áp mái – Tự sản, tự tiêu & Giới thiệu sản phẩm mới”, quy tụ nhiều chuyên gia năng lượng, tài chính và đầu tư. Đây không chỉ là một sự kiện kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy chính sách đang dịch chuyển sang ưu tiên mô hình phân tán, tự chủ và có lưu trữ năng lượng.
Tự sản tự tiêu: chiến lược phân tán thay vì chạy theo công suất
Điểm đáng chú ý của hội nghị là cách các chuyên gia đặt mô hình tự sản tự tiêu ở vị trí trung tâm chiến lược điện mặt trời áp mái. TS. Võ Quang Lâm, nguyên Phó Tổng Giám đốc EVN, nhấn mạnh việc phát triển điện mặt trời áp mái tự sản, tự tiêu kết hợp hệ thống lưu trữ BESS, đồng thời làm chủ công nghệ lưu trữ năng lượng trong nước. Đây là quan điểm mang tính “chuyển hệ”: thay vì trông chờ vào cơ chế bán điện lên lưới, doanh nghiệp và hộ gia đình được khuyến khích thiết kế hệ thống xoay quanh nhu cầu phụ tải của chính mình. Mô hình này buộc nhà đầu tư phải tính toán kỹ hiệu quả sử dụng điện, chất lượng thiết bị, dịch vụ sau bán hàng và an toàn vận hành, thay vì chỉ chạy theo ưu đãi giá mua điện. Nó cũng tạo áp lực tích cực lên cơ quan quản lý: phải hoàn thiện cơ chế từ trung ương đến địa phương để người dân và doanh nghiệp có thể đầu tư điện mặt trời áp mái tự sản, tự tiêu phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.
Lưu trữ năng lượng: điều kiện để điện mặt trời áp mái thực sự "xanh"
Nếu chỉ lắp tấm pin mà không có lưu trữ năng lượng, điện mặt trời áp mái sẽ mãi là nguồn phụ, bị giới hạn bởi thời tiết và giờ nắng. Ông Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của điện mặt trời áp mái kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng trong việc nâng cao khả năng tự chủ năng lượng. Về lâu dài, các ý kiến tại Quốc hội cũng cho rằng phải chuyển từ tư duy phát triển riêng nguồn điện sang phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới điện, phụ tải và lưu trữ. Nghị quyết số 70-NQ/TW đặt mục tiêu xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, thông minh, đẩy mạnh năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực sản xuất thiết bị quan trọng trong nước. Trong bức tranh đó, giải pháp BESS "Make in Vietnam" mà GG Power đang hướng tới với định hướng năng lực sản xuất 5 GWh mỗi năm cho nhiều phân khúc thị trường cho thấy doanh nghiệp nội địa đã nhìn thấy cơ hội công nghiệp hóa quanh lưu trữ năng lượng, chứ không chỉ quanh tấm pin.
Điện xanh như lợi thế cạnh tranh thu hút đầu tư phụ tải lớn
Điện mặt trời áp mái và lưu trữ năng lượng sẽ không phát huy hết giá trị nếu chỉ phục vụ nhu cầu nhỏ lẻ. Bài toán lớn hơn là gắn năng lượng tái tạo Việt Nam với các phụ tải điện xanh có giá trị gia tăng cao. Đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng phát triển năng lượng tái tạo phải gắn với thu hút các ngành sản xuất, dịch vụ sử dụng điện xanh, tạo việc làm và gia tăng giá trị kinh tế. Tại Quảng Trị, hiện có 24 dự án điện gió đang vận hành với tổng công suất hơn 1.100 MW, trong khi công suất phụ tải cực đại chỉ bằng khoảng một phần ba. Sự chênh lệch này cho thấy nếu không có chiến lược thu hút phụ tải mới, nguồn điện xanh sẽ bị "mắc kẹt" trong lưới. Khả năng tiếp cận điện xanh đang trở thành yếu tố mà doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư có cam kết giảm phát thải xem xét khi lựa chọn địa điểm sản xuất, kinh doanh. Nói cách khác, điện xanh – bao gồm điện mặt trời áp mái tự sản tự tiêu – đang trở thành một lợi thế cạnh tranh chứ không chỉ là một chỉ tiêu môi trường.
Kết luận: từ mái nhà đến chiến lược tăng trưởng dựa trên năng lượng tái tạo
Điện mặt trời áp mái không còn là câu chuyện vài tấm pin trên mái nhà, mà là một mảnh ghép trong chiến lược tăng trưởng GDP bình quân trên 10% giai đoạn 2026-2030 mà đất nước đang hướng tới. Khi mô hình tự sản tự tiêu được đặt ở trung tâm, lưu trữ năng lượng trở thành điều kiện bắt buộc, và điện xanh được coi là lợi thế thu hút đầu tư, chúng ta đang dịch chuyển từ tư duy "thêm nguồn" sang tư duy "xây hệ sinh thái". Điều này đòi hỏi ba thay đổi: chính sách phải rõ ràng và đồng bộ để người dân, doanh nghiệp dám đầu tư; doanh nghiệp nội phải xây năng lực thực chất về công nghệ, sản xuất và dịch vụ; và quy hoạch năng lượng phải gắn chặt với quy hoạch kinh tế, phụ tải và hạ tầng lưu trữ. Nếu làm được, điện mặt trời áp mái sẽ không chỉ giúp giảm hóa đơn điện, mà còn góp phần xây dựng một nền kinh tế tự chủ, xanh hơn và hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư toàn cầu.
