Từ nguyên tắc hợp tác đến lợi ích trên Trái Đất
Hiệp ước Artemis là khuôn khổ nguyên tắc chung để các quốc gia hợp tác khám phá và sử dụng Mặt Trăng, Sao Hỏa cùng những thiên thể khác vì mục đích hòa bình, an toàn và có trách nhiệm. Việt Nam tham gia khuôn khổ này không chỉ để góp mặt trong hành trình khám phá không gian, mà còn để đưa công nghệ và dữ liệu không gian vào các nhu cầu cấp thiết trên mặt đất.
Ngày 28/10, tại Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026 ở Quảng Ninh, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đại diện Việt Nam trao văn kiện Hiệp ước Artemis cho Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Jennifer Wicks. Sự kiện đánh dấu bước tiến mới trong hợp tác quốc tế về không gian vì mục đích hòa bình. Giá trị đáng chú ý nằm ở định hướng ứng dụng: bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên, ứng phó biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai. Đây là cách tiếp cận đúng đắn, bởi năng lực không gian chỉ có ý nghĩa lâu dài khi tạo được lợi ích cụ thể cho con người.
Ưu tiên ứng dụng, không chỉ đặt mục tiêu khám phá
Việt Nam xác định khoa học và công nghệ vũ trụ là lĩnh vực quan trọng đối với năng lực khoa học quốc gia và phát triển bền vững. Các ưu tiên được nêu gồm nâng cao khả năng tự chủ về công nghệ và dữ liệu không gian, đồng thời thúc đẩy ứng dụng trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai.
Định hướng này gắn khám phá không gian với những việc người dân có thể cảm nhận: thông tin tốt hơn để theo dõi môi trường, nhận diện rủi ro và hỗ trợ công tác ứng phó thiên tai. Tuy nhiên, tham gia hiệp ước mới chỉ là bước khởi đầu; lợi ích sẽ phụ thuộc vào năng lực dữ liệu, công nghệ và cách đưa chúng vào hoạt động thực tế. Việt Nam cũng đặt mục tiêu từng bước phát triển hệ sinh thái kinh tế vũ trụ và hoàn thiện năng lực quản trị các hoạt động không gian.
Một khuôn khổ mở rộng, trách nhiệm phải đi cùng
Hiệp ước Artemis được Mỹ cùng bảy quốc gia khác thiết lập năm 2020, nhằm đưa ra các nguyên tắc thực tiễn cho hoạt động khám phá không gian có trách nhiệm. Việt Nam là quốc gia ký kết thứ 78, gia nhập một liên minh đang mở rộng, cùng cam kết về việc sử dụng không gian an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Các nguyên tắc bao gồm chia sẻ thông tin khoa học, tăng khả năng tương thích giữa các hệ thống và hỗ trợ phi hành gia, tạo nền tảng để các nước phối hợp.
Bộ Ngoại giao Mỹ ra thông cáo hoan nghênh quyết định của Việt Nam, đồng thời xem đây là bước mở rộng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước sang lĩnh vực mới. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, khám phá không gian đang bước vào kỷ nguyên mới, ngày càng gắn với tiến bộ khoa học, tăng trưởng kinh tế và các công nghệ định hình tương lai. Lời hoan nghênh có ý nghĩa ngoại giao, nhưng thước đo quan trọng hơn sẽ là hợp tác cụ thể và kết quả ứng dụng. Việt Nam cần kiên trì các nguyên tắc hòa bình, bình đẳng, minh bạch, bền vững và tuân thủ luật pháp quốc tế.
