Tuyến số 3 là bài học hợp tác, không chỉ là một công trình
Metro Nhổn – ga Hà Nội là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 12,5 km, gồm 12 nhà ga với 8 ga trên cao và 4 ga ngầm, kết nối khu vực phía Tây với trung tâm Thủ đô. Đây là một dự án giao thông công cộng có sự tham gia của Hà Nội, Chính phủ Pháp và các đối tác phát triển quốc tế.
Ngày 19/10, UBND TP. Hà Nội phối hợp với Chính phủ Pháp, Cơ quan Phát triển Pháp, Ngân hàng Phát triển châu Á và Ngân hàng Đầu tư châu Âu tổ chức lễ gắn biển kỷ niệm dự án tại ga Cầu Giấy. Nghi thức ghi nhận một chặng đường hợp tác, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở những năng lực được hình thành trong quá trình triển khai.
Đoạn trên cao Nhổn – Cầu Giấy vận hành từ tháng 8/2024. Trong năm đầu khai thác, tuyến phục vụ khoảng 6,4 triệu lượt khách, bình quân 21.000 lượt mỗi ngày, và không ghi nhận sự cố trên đoạn đang hoạt động. Đây là tín hiệu đáng khích lệ: người dân có thêm lựa chọn tránh ùn tắc đường bộ, còn thành phố có bằng chứng thực tế để tiếp tục ưu tiên vận tải công cộng.
Hợp tác Việt – Pháp đem lại nhiều hơn nguồn vốn
Điểm đáng chú ý của hợp tác metro Việt Pháp là vai trò của các đối tác không dừng ở tài chính. Theo thông tin về dự án, họ còn hỗ trợ áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, bảo vệ môi trường và xã hội, đồng thời góp phần vào công tác quản lý dự án. Với một hệ thống đường sắt đô thị phức tạp, những năng lực này quan trọng không kém việc xây dựng đường ray hay nhà ga.
Kết quả vận hành bước đầu cũng giúp kiểm chứng giá trị của cách làm đó. Tuyến chạy trên làn riêng, ít chịu tác động trực tiếp từ ùn tắc đường bộ, nên bổ sung phương tiện đi lại ổn định cho người dân phía Tây. Tuy nhiên, một tuyến đơn lẻ không thể tự giải quyết các vấn đề giao thông của cả thành phố. Hiệu quả phụ thuộc vào khả năng kết nối với xe buýt, các tuyến metro khác và những điểm đến đông người.
Vì thế, bài học nên được hiểu rộng hơn: quan hệ đối tác quốc tế có ý nghĩa khi chuyển hóa vốn và chuyên môn thành tiêu chuẩn vận hành, đội ngũ nhân lực và kinh nghiệm quản trị mà Hà Nội có thể tiếp tục sử dụng.
Mạng lưới 253,5 km cần được xây bằng tính liên thông
Hà Nội đang hướng tới triển khai thêm 5 tuyến đường sắt đô thị, với tổng chiều dài quy hoạch khoảng 253,5 km; mục tiêu được nêu là hoàn thiện toàn bộ vào năm 2030. Quy mô này có thể thay đổi cách người dân di chuyển giữa trung tâm, đô thị vệ tinh, khu phát triển mới, sân bay và các đầu mối giao thông, nhưng chỉ khi các tuyến được thiết kế như một mạng lưới thay vì những dự án rời rạc.
Quy hoạch metro Hà Nội đặt ra một hướng đi đáng chú ý: các tuyến mới dự kiến sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm và công nghệ điều khiển tàu dựa trên thông tin liên lạc, tạo cơ sở cho tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ. Kinh nghiệm từ tuyến số 3 có thể hỗ trợ thành phố trong việc quản lý tiêu chuẩn, an toàn, môi trường và phối hợp giữa nhiều bên. Nhưng đồng bộ kỹ thuật chưa đủ; cần cả kết nối thuận tiện, quy hoạch điểm trung chuyển và phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.
Thách thức nằm ở chỗ biến cam kết hợp tác thành tiến độ đáng tin cậy và dịch vụ dễ dùng. Đoạn ngầm Cầu Giấy – ga Hà Nội, gồm 4 nhà ga, dự kiến hoàn thành và khai thác trong năm 2027. Việc khép kín tuyến sẽ là phép thử tiếp theo cho năng lực phối hợp và cho khả năng đưa metro đến gần hơn với hành trình thường ngày của người dân.
Metro xanh chỉ có ý nghĩa khi người dân có thể chọn đi
Đường sắt đô thị được kỳ vọng góp phần giảm ùn tắc, ô nhiễm và phát thải, đồng thời định hình không gian đô thị quanh các hành lang giao thông công cộng. Theo ước tính do các đối tác tài trợ công bố, tuyến Nhổn – ga Hà Nội có thể giúp tránh khoảng 49.000 tấn CO₂ tương đương trong năm 2025; mức này được dự báo tăng lên 81.500 tấn mỗi năm vào năm 2030. Những con số ấy củng cố lý do để Hà Nội theo đuổi giao thông xanh, nhưng lợi ích môi trường chỉ bền vững nếu metro trở thành lựa chọn thiết thực.
Muốn vậy, hành khách cần tiếp cận nhà ga thuận tiện, chuyển tuyến dễ dàng và có dịch vụ kết nối phù hợp. Hợp tác quốc tế có thể đem lại công nghệ, tiêu chuẩn và kinh nghiệm; trách nhiệm của thành phố là gắn chúng với quy hoạch sử dụng đất và nhu cầu đi lại thực tế. Mở rộng mạng lưới mà thiếu những mắt xích ấy sẽ khiến tiềm năng của từng tuyến bị giới hạn.
Tuyến Nhổn – ga Hà Nội cho thấy hợp tác quốc tế có thể đặt nền móng quan trọng cho giao thông đô thị hiện đại. Thước đo cuối cùng không phải số tuyến được công bố, mà là một mạng lưới an toàn, liên thông và đủ thuận tiện để người dân tự nguyện rời xe cá nhân.
