Rủi ro nằm trong cách video được đề xuất
Thuật toán đề xuất TikTok là hệ thống tự động lựa chọn video dựa trên nội dung người dùng từng xem, thích hoặc tương tác, rồi dùng những tín hiệu ấy để định hình luồng nội dung tiếp theo. Ngày 6/11, Ủy ban châu Âu cáo buộc nền tảng vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số vì chưa kiểm soát hiệu quả các rủi ro từ cơ chế này.
Lo ngại của EU không chỉ nằm ở việc người dùng xem quá nhiều video, mà ở khả năng bị giữ trong một vòng lặp chủ đề. Khi lượt xem và lượt thích liên tục trở thành tín hiệu để phân phối nội dung tương tự, lựa chọn cá nhân có thể dần nhường chỗ cho những gì hệ thống dự đoán sẽ giữ chân người xem lâu hơn. Đây là vấn đề thiết kế cần được giám sát, không thể mặc định rằng một nút “Không quan tâm” đã đủ để người dùng thoát khỏi luồng đề xuất.
“Hang thỏ” có thể khuếch đại nội dung tiêu cực
EU gọi vòng lặp này là hiệu ứng hang thỏ: người dùng liên tục tiếp xúc với nội dung cùng loại, ngày càng ít cơ hội chuyển sang chủ đề khác. Rủi ro đáng quan tâm là những video liên quan đến nỗi buồn, sự cô lập, hình thể hoặc sức khỏe tinh thần có thể xuất hiện lặp lại, gây tác động bất lợi đến tâm lý, đặc biệt với trẻ vị thành niên và người dễ bị tổn thương.
Cáo buộc không đồng nghĩa mọi người xem nội dung tương tự đều chịu tổn hại, nhưng nó đặt ra câu hỏi chính đáng về trách nhiệm của nền tảng: nếu hệ thống có thể nhận ra điều gì khiến người dùng dừng lại, nền tảng cũng phải đánh giá liệu cách tối ưu hóa ấy có đẩy một số người vào luồng nội dung bất lợi hay không. Với trẻ em, một thiết kế mặc định khó tự thoát càng đáng được xem xét nghiêm túc.
EU muốn người dùng nắm quyền điều khiển nhiều hơn
Ủy ban châu Âu yêu cầu TikTok điều chỉnh bảng tin “Dành cho bạn”, ưu tiên hơn các sở thích người dùng chủ động chọn và giảm sự phụ thuộc vào thời lượng xem khi phân phối video. EU cũng muốn công cụ kiểm soát nội dung dễ tìm, dễ dùng hơn và thuật toán được kiểm tra định kỳ. Đây là hướng sửa có ý nghĩa: thay vì chỉ đưa thêm một nút lựa chọn, nền tảng cần làm cho lựa chọn ấy thực sự định hình trải nghiệm.
TikTok bác bỏ nhận định của cơ quan quản lý, cho rằng cáo buộc chưa phản ánh chính xác cấu trúc kỹ thuật và những biện pháp bảo vệ người dùng của nền tảng. Tranh luận vì thế sẽ không chỉ xoay quanh việc có công cụ an toàn hay không, mà còn là công cụ đó có đủ hiệu quả, dễ tiếp cận và giảm được rủi ro trong thực tế hay không.
Cuộc điều tra còn tiếp diễn
EU điều tra TikTok theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số, bộ quy tắc yêu cầu các nền tảng trực tuyến lớn chủ động đánh giá và xử lý rủi ro cùng nội dung độc hại, bất hợp pháp. Cuộc điều tra về khả năng TikTok vi phạm quy định này đã bắt đầu hơn hai năm trước; cáo buộc hiện tại là một phần trong quá trình xem xét rộng hơn.
Kết luận hiện vẫn là sơ bộ. TikTok có quyền tiếp cận hồ sơ và giải trình trước khi Ủy ban châu Âu đưa ra quyết định cuối cùng. Nếu vi phạm được xác nhận, ByteDance có thể đối mặt mức phạt tối đa bằng 6% tổng doanh thu toàn cầu hằng năm. Con số này nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của vụ việc, nhưng kết cục nên được đánh giá theo bằng chứng và khả năng TikTok chứng minh rằng các biện pháp của mình thực sự hạn chế được rủi ro.
