Phình động mạch: “quả bom nổ chậm” trong cơ thể
Phình động mạch thận và phình động mạch chủ bụng là tình trạng thành mạch máu bị yếu, giãn khu trú tạo thành túi phình chứa máu, có thể âm thầm lớn dần rồi vỡ đột ngột gây chảy máu ồ ạt, sốc và tử vong nếu không được chẩn đoán sớm mạch máu và can thiệp kịp thời. Đây không phải bệnh hiếm, nhưng lại thường bị bỏ qua vì triệu chứng mơ hồ hoặc hoàn toàn im lặng. Vấn đề không nằm ở chỗ y học thiếu phương tiện điều trị, mà ở chỗ người bệnh và cả thầy thuốc tuyến đầu dễ xem nhẹ những dấu hiệu như đau hông lưng nguy hiểm, mệt mỏi thoáng qua hay một lần khám sức khỏe định kỳ bị trì hoãn. Hai ca lâm sàng mới đây cho thấy rõ: ai chủ động tầm soát, người đó có cơ hội sống cao hơn.
Từ cơn đau hông lưng đến túi phình động mạch thận đè bể thận
Người bệnh T.T.H., 66 tuổi, đến bệnh viện vì đau hông lưng trái. Cơn đau mà nhiều người sẽ quy về cột sống hay cơ xương này lại là chìa khóa phát hiện phình động mạch thận trái kích thước 23×26 mm, nằm ngay xoang thận và đè vào bể thận. Đây là minh chứng rõ ràng rằng đau hông lưng nguy hiểm có thể là tiếng kêu cứu của mạch máu chứ không chỉ của xương khớp.
Sau chụp CT-Scan mạch máu bụng chậu, các bác sĩ xác định túi phình có cổ rộng, không phù hợp với các phương pháp can thiệp thông thường. Ê-kíp đã chọn phẫu thuật nội soi kẹp túi phình động mạch thận – kỹ thuật ít xâm lấn hơn nhiều so với mổ mở lấy thận ra ngoài sửa mạch rồi ghép lại. Kết quả, chỉ một ngày sau mổ, bệnh nhân đã có thể ngồi dậy, ăn uống bình thường, rút dẫn lưu và dự kiến xuất viện sau hai ngày. Câu chuyện này nói thẳng một điều: nếu bà H. chịu đựng đau thêm vài tháng, túi phình đè bể thận có thể vỡ, đổi bằng cái giá là tính mạng.
Phình động mạch chủ bụng: im lặng nhưng đe dọa vỡ bất cứ lúc nào
Trái ngược với ca đau hông lưng, ông Tấn, 93 tuổi, hoàn toàn không có triệu chứng đau ngực, tụt huyết áp hay khó thở khi đi khám sức khỏe tổng quát. Kết quả kiểm tra lại cho thấy ông bị phình động mạch chủ bụng đoạn dưới thận, đường kính khối phình lên đến 68 mm, kéo dài 107 mm. Trong khi đó, kích thước động mạch chủ bình thường chỉ 20–30 mm, nghĩa là đoạn mạch của ông đã phình to gấp ba. Khi đường kính khối phình trên 50 mm, nguy cơ vỡ rất cao và cần can thiệp ngay.
Hầu hết các trường hợp phình động mạch chủ bụng không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, khiến bệnh khó phát hiện và dễ bị bỏ qua. Nếu không điều trị, khối phình tiếp tục lớn, thành mạch càng mỏng, khả năng vỡ càng cao. Ở tuổi 93, mổ mở thay đoạn động mạch là cực kỳ rủi ro. Việc lựa chọn stent graft can thiệp – luồn ống thông từ động mạch bẹn lên vị trí phình, bung stent áp sát thành mạch để điều chỉnh dòng chảy và ngăn vỡ túi phình – đã giúp ông hồi phục hoàn toàn sau ba ngày và xuất viện. Câu chuyện này cho thấy: không khám thì không biết, mà không biết thì không có cơ hội cứu.
Stent graft và phẫu thuật ít xâm lấn: khi công nghệ nghiêng cán cân sống còn
Cả hai ca bệnh đều cho thấy một điểm chung: nếu chỉ trông chờ vào mổ mở kinh điển, nhiều bệnh nhân – nhất là người lớn tuổi – sẽ không đủ sức vượt qua. Với phình động mạch thận, phẫu thuật nội soi kẹp túi phình giúp bảo tồn trọn vẹn chức năng thận, thời gian nằm viện ngắn và chi phí điều trị hợp lý hơn so với mổ mở ghép thận tự thân. Với phình động mạch chủ bụng, kỹ thuật đặt stent graft can thiệp được ưu tiên vì ít xâm lấn, giảm nguy cơ nhiễm trùng, tỷ lệ thành công cao và phù hợp với bệnh nhân lớn tuổi như ông Tấn.
Về bản chất, stent graft là một khung kim loại bọc vật liệu tổng hợp, khi bung ra sẽ tạo một “ống mạch mới” bên trong lòng mạch cũ, tách dòng máu khỏi túi phình và giảm áp lực lên thành mạch. Nhờ đó, nguy cơ vỡ giảm rõ rệt mà không cần mở ngực, mở bụng rộng. Câu nói đáng trích ở đây là: “Kỹ thuật đặt stent graft động mạch chủ được ưu tiên lựa chọn nhờ ưu điểm ít xâm lấn, giảm nguy cơ nhiễm trùng, tỷ lệ thành công cao, nhanh hồi phục”. Công nghệ không thay thế được chẩn đoán sớm, nhưng khi kết hợp, nó biến bệnh hiểm thành bệnh có thể kiểm soát.
Đừng bỏ qua đau hông lưng và khám sức khỏe định kỳ
Điểm mấu chốt từ hai ca bệnh là: chẩn đoán sớm mạch máu không phải chuyện xa xỉ, mà là thói quen cần được xây dựng. Với những người có đau hông lưng kéo dài, nhất là kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc, việc chỉ uống thuốc giảm đau rồi bỏ qua là quá mạo hiểm. Cơn đau hông lưng nguy hiểm của bà H. đã dẫn đến phát hiện phình động mạch thận, nếu trì hoãn, nguy cơ vỡ túi phình đè bể thận là hoàn toàn có thể.
Với phình động mạch chủ, nhiều người sẽ không có bất kỳ triệu chứng nào cho đến khi khối phình dọa vỡ. Vì vậy, người trên 60 tuổi, có xơ vữa mạch, tăng huyết áp, hút thuốc, tiền sử gia đình phình động mạch chủ nên coi siêu âm, CT-Scan mạch máu là một phần của khám sức khỏe định kỳ. Khi phát hiện khối phình nhỏ, bác sĩ có thể theo dõi 6–12 tháng một lần, chưa cần can thiệp. Nhưng nếu chờ đến lúc đau bụng, đau lưng dữ dội, tụt huyết áp, mất ý thức mới vào viện, cơ hội sống sẽ giảm đi từng phút. Thông điệp cuối cùng rất rõ: lắng nghe cơ thể, tôn trọng những cơn đau bất thường và chủ động tầm soát là cách đơn giản nhất để không phải đánh cược mạng sống với một túi phình mạch máu.
