Con số lớn, thị trường nhỏ
Cung cầu công nghệ là mức độ tương thích giữa các giải pháp nghiên cứu được đưa ra thị trường và những vấn đề mà doanh nghiệp thực sự cần giải quyết. Khi khoảng cách giữa hai phía quá lớn, nhiều công nghệ có thể được giới thiệu mà vẫn ít tìm được nơi ứng dụng.
Tại hội nghị toàn quốc về thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp trong nghiên cứu và phát triển khoa học, công nghệ ngày 23/10/2026, do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức, số liệu về thị trường đã phơi bày sự lệch pha này. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị; Bộ trưởng Vũ Hải Quân đồng chủ trì phiên trao đổi, giải đáp. Tính đến ngày 22/8/2026, các sàn giao dịch công nghệ ghi nhận 62.548 công nghệ chào bán, nhưng chỉ có 750 nhu cầu tìm mua: khoảng 83 công nghệ cho mỗi nhu cầu. Trong tám tháng đầu năm, chỉ có 72 giao dịch thành công, tổng giá trị 11,233 tỷ đồng. Đây không đơn thuần là bài toán cần quảng bá thêm sản phẩm; thị trường cần những giải pháp phù hợp hơn với bài toán sản xuất, kinh doanh.
Đứt quãng từ phòng nghiên cứu đến nhà máy
Một phần điểm nghẽn nằm ở thời điểm doanh nghiệp được mời tham gia. Nếu viện, trường hoàn thành nghiên cứu rồi mới đi tìm người mua, các yêu cầu về tính năng, giá thành, khả năng tích hợp và điều kiện vận hành có thể đã bị bỏ lỡ. Khi ấy, kết quả nghiên cứu có thể có giá trị khoa học nhưng vẫn cần thêm dữ liệu thực tế, tiêu chuẩn, chứng nhận và vốn hoàn thiện trước khi dùng được.
Mức tham gia còn hạn chế: giai đoạn 2021–2025, doanh nghiệp chủ trì 181 trong 1.451 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, chiếm 12,5%; kinh phí dành cho nhóm nhiệm vụ này chiếm 25,7% tổng kinh phí được thống kê. Những con số ấy cho thấy chính sách khuyến khích hợp tác chưa tự động tạo ra quan hệ làm việc thường xuyên. Với nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ thiếu bộ phận nghiên cứu, đánh giá công nghệ và gánh rủi ro thử nghiệm cũng không dễ. Vì vậy, khoảng cách không chỉ nằm ở việc giới thiệu sản phẩm, mà ở chỗ hai bên chưa cùng xác định vấn đề và tiêu chí thành công ngay từ đầu.
Sàn giao dịch cần làm nhiều hơn đăng danh mục
Một sàn giao dịch công nghệ chỉ tạo giá trị khi giúp doanh nghiệp tìm đúng giải pháp, đánh giá được mức độ sẵn sàng và tiến tới thỏa thuận tiếp nhận. Danh mục hàng chục nghìn công nghệ, nếu thiếu thông tin chuẩn hóa về hiệu quả, điều kiện triển khai, quyền sở hữu và khả năng mở rộng, có thể khiến người mua khó sàng lọc thay vì giúp họ quyết định.
Nút thắt tiếp theo là định giá, quyền khai thác, cách chia sẻ lợi ích và trách nhiệm khi thử nghiệm. Doanh nghiệp cần được tham gia đặt hàng và đầu tư từ sớm; viện, trường cần hiểu yêu cầu vận hành thực tế; các tổ chức trung gian cần hỗ trợ kiểm định, kết nối đối tác và thương lượng chuyển giao công nghệ. Cơ chế mới đã mở rộng việc giao quyền khai thác kết quả nghiên cứu và cho phép doanh nghiệp dùng quỹ phát triển khoa học, công nghệ để đặt hàng, thuê nghiên cứu hoặc tiếp nhận công nghệ. Nhưng quyền trên giấy chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp có năng lực hấp thụ, còn kết quả nghiên cứu đủ dữ liệu để chứng minh hiệu quả.
Đưa nhu cầu doanh nghiệp vào từ đầu
Hướng đi đúng không phải là làm đầy sàn bằng thêm nhiều lời chào bán, mà là bắt đầu từ bài toán cụ thể của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần nêu nhu cầu, cùng đầu tư và tham gia thử nghiệm; viện, trường phát triển giải pháp theo yêu cầu; Nhà nước tạo điều kiện, chia sẻ rủi ro theo quy định. Cách làm này biến thương mại hóa công nghệ thành một phần của quá trình nghiên cứu, thay vì công đoạn tìm người mua sau khi dự án kết thúc.
Các giải pháp được đề xuất gồm đo lường kết quả liên kết bằng bộ chỉ số, đồng tài trợ theo phần vốn doanh nghiệp thực góp, gắn phân bổ kinh phí với kết quả hợp tác và chuyển giao công nghệ, đồng thời nâng năng lực tiếp nhận của doanh nghiệp và tạo thị trường ban đầu cho sản phẩm mới. Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai nhiệm vụ từ quý IV/2026: Bộ này xử lý vướng mắc và hỗ trợ hoàn thiện, chứng nhận sản phẩm; Bộ Giáo dục và Đào tạo thúc đẩy cơ chế cho giảng viên tham gia doanh nghiệp khởi nguồn từ nghiên cứu và đào tạo theo đặt hàng; Bộ Tài chính hướng dẫn đặt hàng, mua sắm công sản phẩm mới và chia sẻ dữ liệu. Nếu các đầu việc ấy được thực hiện gắn với nhu cầu thực, 62.548 lời chào bán mới có cơ hội chuyển thành giải pháp được sử dụng.
