Một bên rà soát hệ thống, một bên xử lý công trình cụ thể
Quản lý dự án tồn đọng là quá trình nhận diện, phân loại các dự án và tài sản công bị đình trệ hoặc sử dụng kém hiệu quả, rồi xác định cách xử lý cùng trách nhiệm liên quan. Hai động thái tại Bắc Ninh và Hà Nội cho thấy quản trị công không thể chỉ dừng ở việc phát hiện vi phạm: phải chọn đúng phạm vi can thiệp và bảo đảm quyết định cuối cùng có căn cứ.
Ngày 30/10/2026, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh ban hành Công văn số 12241/UBND-NC, triển khai nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và xử lý dự án, công trình, nhà đất tồn đọng. Yêu cầu này dựa trên văn bản của Ban Chỉ đạo thành phố ngày 26/10, thực hiện kết luận cuộc họp cấp trung ương tháng 9/2026. Cùng thời điểm, Hà Nội trình HĐND thành phố cơ chế đặc thù cho 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh. Đây là hai cấp độ xử lý khác nhau, không nên đánh đồng: Bắc Ninh dựng quy trình rà soát diện rộng; Hà Nội muốn tháo gỡ một nhóm sai phạm đã được xác định.
Bắc Ninh đặt trọng tâm vào phân loại và trách nhiệm
Bắc Ninh yêu cầu các sở, ngành và địa phương rà soát, phân loại, đề xuất phương án đối với dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài cùng nhà, đất dôi dư. Sở Tài chính tổng hợp danh mục và phối hợp đề xuất cách xử lý từng trường hợp; Sở Xây dựng rà nguyên nhân chậm tiến độ, vướng mắc về quy hoạch, xây dựng, hạ tầng để kiến nghị tháo gỡ. Cách làm này hợp lý vì một danh sách chung không thể thay thế chẩn đoán riêng cho từng dự án.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân để tài sản công bỏ trống, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả; đồng thời rà soát quy chế phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và bất cập pháp luật. Thành phố đặt hạn hoàn thành nhiệm vụ rà soát, phân loại và đề xuất phương án trong năm 2026; kết quả về dự án, công trình và nhà đất dôi dư phải gửi Sở Tài chính trước ngày 10/12/2026. Thước đo của cách tiếp cận này vì thế không chỉ là xử lý được bao nhiêu hồ sơ, mà còn là có chỉ ra nguyên nhân và người chịu trách nhiệm hay không.
Hà Nội đưa ra ranh giới giữ lại, phá dỡ và di dời
Với các dự án Mường Thanh, Hà Nội chọn cơ chế xử lý sai phạm cụ thể hơn: dự thảo nghị quyết chia công trình xây dựng không đúng quy hoạch hoặc giấy phép thành hai nhóm, được tồn tại có điều kiện hoặc phải phá dỡ. Cơ chế được trình ngày 25/10/2026 nhằm giải quyết vi phạm tại 12 dự án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người mua, thu hồi khoản lợi bất hợp pháp và nghĩa vụ tài chính về đất đai, đồng thời bổ sung hạ tầng.
Một quy mô lệch pha giải thích vì sao không thể chỉ hợp thức hóa hiện trạng: tổng số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép là 6.759, trong khi thực tế có 24.943 căn, tăng 18.184 căn. Với công trình cao tầng, dự thảo đặt điều kiện về an toàn, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng và khoảng cách; cạnh dài các khối tháp phải cách nhau ít nhất 17,5 m, còn khoảng cách giữa đầu hồi với đầu hồi hoặc cạnh dài khối tháp khác tối thiểu 10,5 m. Không đạt điều kiện bắt buộc và không có phương án khắc phục khả thi thì phải phá dỡ; có trường hợp chỉ phá phần vi phạm.
Di dời cũng là phần không thể tách khỏi phương án: cư dân và tài sản tại công trình phải phá dỡ phải được chuyển đi; ở công trình được giữ lại có điều kiện, các diện tích vi phạm có thể phải hoàn trả công năng hoặc chuyển sang chức năng công cộng. Dự thảo quy định người mua hợp pháp, không có lỗi không phải chịu chi phí, thiệt hại do chủ đầu tư khắc phục hậu quả; người dân có thể tạm cư tại chỗ cho đến khi được thông báo thực hiện phương án. Những bảo đảm này quan trọng, bởi áp lực lên hạ tầng và chất lượng sống không thể được giải quyết bằng cách đẩy gánh nặng sang cư dân.
Kết luận: cần quy trình rộng và quyết định có căn cứ
Bắc Ninh ưu tiên nhìn toàn cảnh: kiểm kê, phân loại, gỡ vướng và quy trách nhiệm. Hà Nội lại cần bộ tiêu chí đủ rõ để quyết định từng công trình: giữ lại có điều kiện, phá dỡ toàn bộ hay một phần, và di dời những ai. Một mô hình không thay thế mô hình kia; thiếu rà soát tổng thể, sai phạm có thể tái diễn, còn thiếu tiêu chí cụ thể thì việc xử lý dễ kéo dài hoặc thiếu nhất quán.
HĐND Hà Nội dự kiến xem xét cơ chế ngày 28/10/2026, nhưng công trình nào được giữ lại hay phải phá dỡ vẫn phụ thuộc đánh giá và quyết định của cơ quan có thẩm quyền sau khi nghị quyết được ban hành. Vì vậy, trình cơ chế chưa đồng nghĩa đã xử lý xong. Kết quả cần được đánh giá bằng cả việc khắc phục vi phạm, bảo vệ người mua nhà và phục hồi hạ tầng, chứ không chỉ bằng quyết định trên giấy.
