Khi Hà Nội được lắng nghe thay vì ngắm nhìn
LengKeng Hà Nội là hành trình nghệ thuật đa giác quan đưa hát Xẩm và ký ức âm thanh đô thị đến với khán giả bằng trải nghiệm trong bóng tối, nơi thính giác, xúc giác, khứu giác và trí tưởng tượng cùng dẫn đường. Chương trình do Karst & Co. tổ chức ngày 23.11 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, với chủ đề “Thưởng – Một cuộc thưởng ngoạn Hà Nội qua những thanh âm”. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc dựng lại một Hà Nội xưa cho người xem đứng ngoài quan sát, mà ở cách mời họ chủ động cảm nhận thành phố từ bên trong.
Trong bóng tối, tiếng chổi tre, tiếng loa phường, tiếng rao báo, tiếng xe đạp hay tiếng gọi nhau nơi phố nhỏ có thể mở ra cả một buổi sáng quen thuộc. Hành trình “Thưởng thanh” gợi nhịp sinh hoạt ấy bằng âm thanh, mùi hương và những hoạt động tương tác. Tiếp đó, “Thưởng phố” đưa người tham dự lên chuyến tàu điện Bờ Hồ tưởng tượng: tiếng bánh sắt trên đường ray, chuông tàu, người bán vé và chuyện trò của hành khách tạo nên một không gian được cảm nhận bằng tai và xúc giác. Cách làm này thuyết phục vì ký ức Hà Nội vốn không chỉ nằm trong kiến trúc; nó còn sống trong những âm thanh bình dị đang dần thưa vắng.
Hát Xẩm trở lại với đời sống, không chỉ trên sân khấu
Hát Xẩm Hà Nội từng gắn với phiên chợ, bến nước, góc phố và những chuyến tàu điện; đó là nghệ thuật diễn xướng dân gian mang hơi thở đời thường, chứ không phải một di sản tách rời khỏi nhịp sống. Vì vậy, đặt Xẩm trong một hành trình về âm thanh thành phố là lựa chọn có chủ đích: tiếng hát trở thành một phần của ký ức đô thị, bên cạnh tiếng rao và tiếng tàu, thay vì bị đóng khung như tiết mục minh họa.
Chặng “Thưởng Xẩm” nối trải nghiệm với loại hình nghệ thuật ấy, còn không gian trà và trò chuyện tạo cơ hội để người tham dự tiếp tục trao đổi sau hành trình. Chủ đề “Thưởng” cũng định hình vai trò của khán giả: họ là những người chủ động chậm lại để nghe, liên tưởng và tìm thấy câu chuyện riêng trong thanh âm. Đây là hướng tiếp cận đáng giá bởi nó biến việc gìn giữ di sản thành một cuộc gặp gỡ có tương tác, thay vì chỉ yêu cầu công chúng đứng xem và tiếp nhận.
Tháp Ẩn Ca mở cánh cửa khác vào thế giới âm thanh
Nếu LengKeng Hà Nội khơi gợi ký ức con người qua âm thanh phố thị và hát Xẩm, Tháp Ẩn Ca lại đưa khán giả đến gần những rung động khó nghe của tự nhiên. Tác phẩm sắp đặt âm thanh ra mắt tại Tháp nước Hàng Đậu trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, biến công trình gắn bó với Thủ đô từ cuối thế kỷ 19 thành không gian nghệ thuật đa giác quan. Các nghệ sĩ sử dụng những bản ghi khoa học về côn trùng và nhện làm chất liệu, kết hợp bố cục âm thanh đa hướng với ánh sáng để các tín hiệu nhỏ bé hiện lên trong lòng tháp.
Tháp Ẩn Ca mở cửa miễn phí từ ngày 14/11 đến hết ngày 28/11, đón khách từ 9h đến 12h và 14h đến 21h. Mỗi lượt kéo dài 15 phút, tối đa 30 khách do không gian hạn chế. Giới hạn này là điều cần tính đến khi lên kế hoạch tham quan, nhưng cũng nhắc rằng trải nghiệm được thiết kế trong một di sản có quy mô và sức chứa cụ thể.

Hai cách nghe, cùng một thành phố
Hai hoạt động không trùng lặp về chất liệu hay cách dẫn dắt. LengKeng Hà Nội đưa người tham dự qua ký ức sống của con người: buổi sáng, phố xá, tàu điện và tiếng hát Xẩm, tất cả được gợi lên khi thị giác tạm nhường chỗ cho các giác quan khác. Tháp Ẩn Ca thì mở lòng một công trình di sản để âm thanh của thế giới tự nhiên vang lên bằng sắp đặt và công nghệ.
Một bên đưa di sản diễn xướng trở lại mạch đời thường; bên kia biến di sản kiến trúc thành nơi khám phá âm thanh chưa quen thuộc. Sự khác biệt ấy cho thấy âm thanh Hà Nội không chỉ là tư liệu để lưu trữ, mà có thể trở thành chất liệu nghệ thuật và một cách kết nối công chúng với thành phố. Khi được mời nghe bằng sự chú tâm, người xem không chỉ nhận ra điều gì đang vang lên, mà còn tự hỏi những ký ức và thế giới nào đang dần khuất khỏi tầm tai.







