Ba dấu hiệu thể chất đáng để ý
Các dấu hiệu thể chất liên quan đến nguy cơ đột quỵ là tốc độ đi bộ, lực nắm bàn tay và khối lượng cơ bắp, những chỉ số có thể tự theo dõi tại nhà nhưng không dùng để chẩn đoán bệnh. Đây là thông tin đáng lưu tâm, không phải lý do để hoảng sợ: một thay đổi trong thể lực không có nghĩa cơn đột quỵ sắp xảy ra. Nghiên cứu phân tích dữ liệu gần 483.000 người trong khoảng 14 năm, qua đó ghi nhận mối liên hệ giữa ba đặc điểm thể chất và nguy cơ đột quỵ. Tốc độ đi bộ có mối liên hệ mạnh nhất trong số các dấu hiệu được xem xét. Ý nghĩa thực tế không nằm ở việc tự gắn nhãn bệnh, mà ở chỗ nhận ra thể lực suy giảm có thể là lời nhắc nên đánh giá sức khỏe toàn diện và xem lại thói quen vận động.
Đi bộ chậm hay hụt hơi: hãy xem như lời nhắc
Trong nghiên cứu, người cho biết mình đi bộ chậm có nguy cơ đột quỵ cao hơn 64% so với nhóm đi bộ nhanh. Tốc độ không chỉ phản ánh sức bền; nó còn liên quan đến chức năng tim mạch, tuần hoàn và sức khỏe thần kinh. Tại nhà, bạn có thể để ý liệu mình có duy trì được nhịp đi bộ nhanh, thoải mái trong khoảng 10–15 phút hay thường tự động chậm lại, nhanh hụt hơi. Tuy vậy, đây không phải bài kiểm tra đạt hay trượt: tuổi tác, bệnh nền và nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến khả năng vận động. Nếu thể lực giảm rõ hoặc kéo dài, nên trao đổi với nhân viên y tế thay vì kết luận mình có bệnh từ một quan sát đơn lẻ. Theo dõi xu hướng thay đổi theo thời gian hữu ích hơn việc so mình với người khác.
Lực nắm và khối cơ nói gì về sức khỏe?
Lực nắm bàn tay giảm có liên quan đến nguy cơ cao hơn: cứ giảm 5 kg lực nắm, nguy cơ đột quỵ tăng 7% trong kết quả nghiên cứu. Dấu hiệu đời thường có thể là xách túi, mở nắp chai hoặc cầm đồ ngày càng khó hơn. Đo chính xác cần thiết bị chuyên dụng; cảm nhận khi sinh hoạt chỉ là gợi ý, không tương đương phép đo lâm sàng. Nghiên cứu cũng ghi nhận người có dấu hiệu nghi thiểu cơ—khối lượng cơ thấp kèm suy giảm chức năng—có nguy cơ cao hơn 30%. Các ngưỡng lực nắm dùng trong nghiên cứu để nhận diện tình trạng nghi ngờ là 27 kg ở nam và 16 kg ở nữ, nhưng không nên tự dùng các con số này để chẩn đoán. Khó đứng dậy khỏi ghế, sức bền giảm hoặc cơ tay chân teo rõ là những thay đổi đáng đem ra trao đổi khi khám.
Phòng ngừa bằng việc kiểm soát điều có thể thay đổi
Tự theo dõi thể lực chỉ có ích khi dẫn đến hành động phù hợp; nó không thay thế đo huyết áp, khám định kỳ hay đánh giá của bác sĩ. Tăng huyết áp có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu, còn ít vận động liên quan đến tích tụ mảng xơ vữa và nguy cơ tắc nghẽn. Để góp phần phòng ngừa đột quỵ, hãy hướng tới vận động cường độ vừa 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần; chọn thực phẩm tươi, ăn đa dạng rau quả và hạn chế món nhiều muối, đường bổ sung, chất béo bão hòa. Kiểm tra huyết áp, đường huyết và mỡ máu theo tư vấn, đồng thời dùng thuốc đúng chỉ định; không tự ngừng hay đổi liều. Cần phân biệt các chỉ dấu thể lực với dấu hiệu đột quỵ cấp: méo mặt, yếu một bên tay hoặc nói khó là lý do gọi cấp cứu ngay, kể cả khi triệu chứng giảm.
