Đào tạo AI cần đi từ kỹ năng đến trách nhiệm
AI trong báo chí là việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ các khâu như khai thác tài liệu, xử lý dữ liệu, xây dựng và biên tập nội dung, với nhà báo chịu trách nhiệm kiểm chứng sản phẩm cuối cùng. Ba hoạt động ở Đồng Nai, Đà Nẵng và Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho thấy đào tạo nhà báo đang mở rộng từ kỹ thuật làm nội dung sang năng lực sử dụng công nghệ an toàn. Đây là hướng đi cần thiết: tốc độ tạo bản thảo không thể thay thế độ chính xác, cũng không miễn trừ trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu chỉ dạy thao tác với công cụ, tòa soạn có thể sản xuất nhanh hơn nhưng vẫn dễ phát tán sai sót. Chương trình hữu ích phải giúp người học biết khi nào dùng AI, cách kiểm tra kết quả và đâu là giới hạn không nên vượt qua.
Tại Đồng Nai, sáng 23-10, Hội Nhà báo thành phố phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí thuộc Hội Nhà báo Việt Nam khai giảng lớp tập huấn kéo dài hai ngày, 23 và 24-10, với 35 học viên từ các cơ quan báo chí, tuyên truyền và văn học nghệ thuật địa phương. Quy mô không lớn, nhưng cách thiết kế lấy thực hành làm trung tâm đáng chú ý: mục tiêu không phải giới thiệu AI như một trào lưu, mà đưa công cụ vào quy trình tác nghiệp đa nền tảng.
Đồng Nai đặt trọng tâm vào quy trình đa nền tảng
Lớp tập huấn ở Đồng Nai hướng tới việc dùng AI trong các bước tác nghiệp và sản xuất nội dung cho nhiều nền tảng. Nhà báo Hoàng Đức Long, Trưởng phòng Sản xuất thông tin đa phương tiện thuộc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông, Thông tấn xã Việt Nam, hướng dẫn học viên sử dụng ChatGPT, Perplexity, Notebook và Suno để khai thác tài liệu, hệ thống hóa thông tin, xác định hướng tiếp cận đề tài và hỗ trợ quá trình làm báo. Giá trị của cách học này nằm ở việc gắn công cụ với nhiệm vụ cụ thể, thay vì biến buổi tập huấn thành danh sách ứng dụng cần ghi nhớ.
Tuy nhiên, tác nghiệp đa nền tảng không đồng nghĩa với việc để AI tạo nội dung rồi phát hành đồng loạt. Chương trình cũng nhấn mạnh nhận diện thông tin sai lệch, kiểm soát rủi ro do AI tạo ra và bảo đảm độ chính xác. Đây phải là phần cốt lõi của đào tạo nhà báo: công cụ có thể giúp tìm và sắp xếp dữ liệu, nhưng phóng viên, biên tập viên vẫn phải xác minh nguồn, rà soát chi tiết và chịu trách nhiệm với thông tin đăng tải. Hiệu quả nên được đo bằng chất lượng sản phẩm và mức độ giảm sai sót, không chỉ bằng tốc độ xuất bản.
Đà Nẵng nhấn mạnh AI truyền thông an toàn
Chiều 28-10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng tổ chức tập huấn cho nhà báo, phóng viên cùng cán bộ phụ trách trang thông tin điện tử và thông tin cơ sở. Chuyên đề đi từ nhận thức đến thực hành, bao quát cơ hội, rủi ro và nguyên tắc sử dụng AI có trách nhiệm. Người tham dự được hướng dẫn quy trình sản xuất tin, bài và nội dung truyền thông có AI hỗ trợ, đồng thời tìm hiểu cách chuyển dữ liệu thô thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Điểm đáng giữ lại từ chương trình là thông điệp an toàn không thể tách khỏi năng suất. AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, biên tập và quản lý nội dung, nhưng việc sử dụng phải đi cùng kiểm chứng, bảo vệ dữ liệu, tôn trọng bản quyền và đạo đức nghề nghiệp. Với AI truyền thông, những nguyên tắc này cần áp dụng cả ở tòa soạn lẫn các bộ phận cung cấp thông tin cơ sở. Một lỗi do máy tạo ra vẫn có thể gây hậu quả cho người đọc và làm tổn hại uy tín của đơn vị phát hành; vì vậy, khâu kiểm tra của con người không phải thủ tục phụ.
Từ phòng tin đến giảng đường: dạy cách kiểm chứng
Sáng 27-10-2026, Tổ Phương pháp của Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo về ứng dụng AI trong giảng dạy báo chí – truyền thông, mở rộng chủ đề từ tác nghiệp sang nghiên cứu và đào tạo. Các tham luận đề cập việc dùng AI để tổng quan nghiên cứu, hệ thống hóa tài liệu, xác minh thông tin và xây dựng tình huống thực hành. Sự mở rộng này hợp lý: nếu sinh viên chỉ học cách tạo nội dung mà không học cách thẩm định, khoảng trống kỹ năng sẽ theo họ vào tòa soạn.
Thảo luận tại hội thảo cũng chạm đến công cụ, phiên bản trả phí và cách tối ưu câu lệnh; các ý kiến đề xuất hỗ trợ về kinh phí, cơ sở dữ liệu và bồi dưỡng năng lực để việc ứng dụng trong nghiên cứu, giảng dạy hiệu quả hơn. Bước tiếp theo vì thế không nên dừng ở những buổi giới thiệu công nghệ riêng lẻ. Cần đưa kiểm chứng, bảo mật, bản quyền và trách nhiệm biên tập vào bài tập thực hành. Các chương trình ở Đồng Nai, Đà Nẵng và Học viện cùng gợi ra một kết luận rõ ràng: AI có thể giúp báo chí làm việc nhanh và linh hoạt hơn, nhưng chỉ đào tạo gắn với chuẩn mực nghề nghiệp mới giúp sự nhanh chóng ấy đáng tin.
