Hỗ trợ từ khâu đánh giá đến hồ sơ chứng nhận
Khu công nghiệp sinh thái là mô hình tổ chức sản xuất trong đó doanh nghiệp sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm tác động môi trường và hợp tác để tái sử dụng năng lượng, nước hoặc phụ phẩm. Đây không chỉ là danh hiệu xanh: mô hình đòi hỏi thay đổi cách quản lý, đầu tư và phối hợp giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp. Ngày 2/11, UBND TP. Hải Phòng cho biết thành phố đang đề xuất HĐND xem xét cơ chế, chính sách hỗ trợ xây dựng và chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái, với tổng kinh phí dự kiến 127,55 tỷ đồng giai đoạn 2026–2030. Điểm đáng chú ý là phần hỗ trợ kỹ thuật đi vào những công việc cần thiết để bắt đầu: chủ đầu tư hạ tầng có thể được hỗ trợ đánh giá mức độ sẵn sàng, khả năng đáp ứng tiêu chí sinh thái, lập đường cơ sở và kế hoạch hành động, kiểm toán năng lượng và nước, đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên, kiểm kê khí nhà kính và chuẩn bị hồ sơ chứng nhận.
Phần lớn ngân sách nhắm vào năng lực thực hiện
Trong tổng kinh phí đề xuất, 103,60 tỷ đồng dự kiến lấy từ ngân sách thành phố, phần còn lại từ các nguồn hợp pháp khác. Trong phần ngân sách, 80 tỷ đồng dành cho hỗ trợ kỹ thuật, đánh giá và công nghệ; 4 tỷ đồng hỗ trợ lãi suất đầu tư hạ tầng dùng chung; 2 tỷ đồng thúc đẩy kết nối, hợp tác và cộng sinh công nghiệp. Khoản 17,6 tỷ đồng còn lại dành cho phối hợp xử lý thủ tục đầu tư, hành chính và hải quan, hạ tầng và dữ liệu dùng chung, nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cùng đào tạo năng lực quản lý, vận hành. Cách phân bổ này có lý: nếu doanh nghiệp thiếu dữ liệu, chuyên môn và phương án hợp tác, những khoản đầu tư xanh dễ dừng ở ý tưởng. Hỗ trợ kỹ thuật cũng hướng tới doanh nghiệp thứ cấp, giúp họ đánh giá sử dụng tài nguyên, năng lượng và nước, áp dụng sản xuất sạch hơn, kiểm kê khí nhà kính và chuẩn bị hồ sơ chứng nhận doanh nghiệp sinh thái.
Với các dự án hạ tầng dùng chung phục vụ cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn, dự thảo đề xuất hỗ trợ lãi suất 2% mỗi năm trên dư nợ vay thực tế đối với khoản vay trung, dài hạn bằng đồng Việt Nam tại Quỹ Đầu tư phát triển thành phố. Phạm vi gồm công trình xử lý, tái sử dụng nước thải, hệ thống lưu trữ năng lượng, đường ống kỹ thuật dùng chung và trạm trung chuyển phụ phẩm. Thời gian hỗ trợ tối đa ba năm, mức hỗ trợ không quá 1 tỷ đồng mỗi dự án. Đây là công cụ có mục tiêu rõ, nhưng tác dụng sẽ phụ thuộc vào việc dự án có đủ điều kiện pháp lý và doanh nghiệp có thể phối hợp sử dụng hạ tầng đó hay không.
Chi phí chuẩn bị đang là rào cản chính
Lý do cần hỗ trợ từ sớm nằm ở khoảng cách giữa yêu cầu chứng nhận và khả năng chi trả của doanh nghiệp. Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng xác định chi phí chuẩn bị hồ sơ đáp ứng tiêu chí là một điểm nghẽn; khảo sát 104 doanh nghiệp cho thấy một khu công nghiệp phải chi 300–500 triệu đồng, còn doanh nghiệp thứ cấp chi 100–150 triệu đồng để thuê tư vấn kiểm toán năng lượng, kiểm kê khí nhà kính, đánh giá hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn. Trong khi đó, ưu đãi hiện hành chỉ áp dụng sau khi khu công nghiệp hoặc doanh nghiệp được cấp chứng nhận. Nếu cơ chế mới được thông qua, hỗ trợ đánh giá và lập kế hoạch trước chứng nhận có thể giúp giảm rủi ro cho những đơn vị đang cân nhắc bắt đầu. Đây là mắt xích đáng giá nhất của đề xuất: không chỉ thưởng cho kết quả cuối cùng mà còn giúp doanh nghiệp vượt qua chi phí ban đầu.
Nhu cầu cải thiện cũng thể hiện ở hiệu quả tài nguyên còn hạn chế: lượng nước thải sau xử lý được tái sử dụng tại các khu công nghiệp đang hoạt động hiện dưới 3,5%, trong khi hoạt động trao đổi phụ phẩm và liên kết cộng sinh chưa đồng bộ. Hải Phòng đang có hai khu công nghiệp thí điểm chuyển đổi là Nam Cầu Kiền và Đình Vũ (DEEP C1), nhưng còn vướng hạ tầng, chia sẻ dữ liệu, vốn đầu tư và năng lực tổ chức. Vì vậy, hỗ trợ kiểm toán năng lượng hay nước chỉ là bước mở đầu; kết quả cần được nối với đầu tư và cơ chế hợp tác thực tế.
Tiến độ và những điều kiện cần tháo gỡ
Theo dự kiến, nguồn hỗ trợ được phân kỳ từ năm 2027 đến 2030: 34,9 tỷ đồng năm 2027, 51,15 tỷ đồng năm 2028, 17 tỷ đồng năm 2029 và 24,50 tỷ đồng năm 2030. Thành phố cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho việc trao đổi nước công nghiệp sau xử lý, chia sẻ năng lượng tự sản xuất, tự tiêu thụ và tái sử dụng phụ phẩm; các mô hình chỉ được triển khai sau khi có cấp có thẩm quyền cho phép và đáp ứng điều kiện pháp lý, kỹ thuật, an toàn, môi trường. Đây là giới hạn cần thiết, song cũng cho thấy tiền hỗ trợ không thể tự giải quyết các vướng mắc về quy định trao đổi nước, điện và phân loại phụ phẩm.
Đề xuất hơn 127 tỷ đồng là tín hiệu chính sách đúng hướng vì nhắm vào cả năng lực kỹ thuật lẫn hạ tầng dùng chung, thay vì chỉ đặt mục tiêu chứng nhận. Tuy nhiên, chuyển đổi khu công nghiệp sẽ chỉ tiến triển nếu cơ chế hỗ trợ được thông qua, giải ngân theo đúng nhu cầu và đi cùng hướng dẫn rõ ràng về chia sẻ tài nguyên, dữ liệu và phụ phẩm. Với doanh nghiệp, lợi ích trước mắt là có cơ hội giảm gánh nặng đánh giá và chuẩn bị hồ sơ; với thành phố, thước đo sau cùng phải là mức độ tiết kiệm tài nguyên và hợp tác thực chất. Hải Phòng cần biến khoản hỗ trợ dự kiến thành một lộ trình triển khai cụ thể, để danh xưng khu công nghiệp sinh thái phản ánh thay đổi vận hành chứ không dừng ở mục tiêu trên giấy.
