Thiếu thợ không thể giải quyết chỉ bằng tuyển thêm
BIM trong xây dựng là phương pháp tổ chức dữ liệu dự án trên mô hình số, giúp các bên phối hợp thông tin từ thiết kế, thi công đến vận hành và bảo trì. Giá trị của nó không nằm ở hình ảnh ba chiều bắt mắt, mà ở khả năng hạn chế sai lệch và lãng phí trong suốt vòng đời công trình. Ngành xây dựng đang chịu áp lực kép: ngày công tăng giá, nhân công khan hiếm, trong khi lực lượng thợ lành nghề già hóa và nhiều lao động trẻ chưa có kỹ năng phù hợp. Mô hình cạnh tranh bằng lao động rẻ và công nghệ thấp vì thế không còn là đường đi bền vững. Thiếu nhân lực xây dựng không chỉ là vấn đề tuyển dụng; đó còn là bài toán tổ chức công việc, đào tạo và sử dụng thời gian của thợ. Tính đến giữa năm 2026, lao động cả nước có bằng hoặc chứng chỉ đào tạo mới đạt khoảng 29,7%. Nếu doanh nghiệp vẫn chỉ tìm người để lấp chỗ trống, họ sẽ tiếp tục cạnh tranh trong một nguồn cung ngày càng hạn chế.
BIM chỉ có ích khi dữ liệu được nối liền
BIM có thể khớp nối các bộ môn thiết kế, phát hiện xung đột trước khi ra công trường và hỗ trợ bóc tách khối lượng, qua đó giảm sửa chữa và lãng phí vật tư. Nhưng mô hình số sẽ không cứu được dự án nếu dữ liệu nằm rời rạc trong nhiều tệp, phần mềm và đơn vị. Điều cần thiết là quy trình quản lý thông tin thống nhất, có chuẩn chia sẻ và kiểm soát rõ ràng. Trong hệ sinh thái số, mô hình BIM tạo lập dữ liệu công trình; môi trường dữ liệu chung hỗ trợ quản lý, chia sẻ và kiểm tra; thiết bị IoT, máy bay không người lái và máy quét bổ sung thông tin hiện trường, còn trí tuệ nhân tạo giúp phân tích dữ liệu. Đây là cách để BIM mở rộng từ phối hợp kỹ thuật sang quản lý dự án và điều phối nguồn lực. Khung pháp lý về BIM được củng cố từ ngày 1/7/2026, nhưng quy định chỉ phát huy tác dụng khi các bên thống nhất cách tạo, cập nhật và sử dụng dữ liệu. Thông tin được bàn giao đầy đủ còn có thể phục vụ quản lý, vận hành và bảo trì sau khi công trình hoàn thành.
Đào tạo đúng việc và kết nối lao động minh bạch
Đào tạo nghề cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế của nhà thầu, thay vì chạy theo chỉ tiêu tuyển sinh. Các trường nghề có thể tổ chức khóa ngắn hạn từ một đến ba tháng, bổ túc kỹ năng theo đơn đặt hàng; người học được rèn đúng việc doanh nghiệp cần và có cơ hội được tuyển dụng sau khóa học. Cách làm này vừa rút ngắn khoảng cách giữa lớp học với công trường, vừa giúp người lao động có lộ trình nghề nghiệp rõ hơn. Cùng với đào tạo, số hóa xây dựng nên mở rộng sang khâu kết nối cung cầu lao động. Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đang thúc đẩy mô hình “Ngân hàng lao động xây dựng” trên cổng thông tin việc làm của thành phố. Nếu thông tin về vị trí, thu nhập, địa điểm và điều kiện làm việc được công khai, nhà thầu có thể kết nối trực tiếp với các tổ đội đạt chuẩn, giảm lệ thuộc vào môi giới tự phát và hạn chế đứt gãy cam kết. Đây là lợi ích thiết thực cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động: tuyển dụng minh bạch hơn, còn người tìm việc dễ đánh giá cơ hội trước khi nhận việc.
Tiền chế và cơ chế giá phải đi cùng năng suất
Đào tạo và công nghệ sẽ khó tạo kết quả nếu cách tổ chức thi công vẫn khiến thợ chờ việc, làm sai rồi đục bỏ. Doanh nghiệp nên bắt đầu ở những công đoạn ngốn nhiều nhân công: dùng máy uốn thép tự động, máy phun vữa, cẩu tự hành nhỏ hoặc chia sẻ thiết bị cơ giới. Xa hơn, công nghiệp hóa cấu kiện và xây dựng tiền chế có thể chuyển phần lớn việc nặng từ công trường sang nhà máy; tại hiện trường, đội thi công tập trung vào lắp dựng. Cách làm này được nêu là có thể giảm 50–70% nhân công thủ công ngoài trời. Năng suất cũng phụ thuộc vào cơ chế giá và hợp đồng có phản ánh biến động thực tế hay không. Nghị định 206/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định lại việc quản lý tổng mức đầu tư, dự toán, giá vật liệu, nhân công, máy thi công và chỉ số giá xây dựng. Thông tư 37/2026/TT-BXD yêu cầu các Sở Xây dựng khảo sát, công bố giá nhân công theo phương pháp mới chậm nhất từ ngày 1/1/2027. Dữ liệu giá cập nhật và điều khoản điều chỉnh minh bạch giúp doanh nghiệp lập kế hoạch nhân lực sát thực tế hơn. Kết luận là rõ ràng: BIM, đào tạo và tiền chế phải được triển khai như một hệ thống, không phải những sáng kiến rời rạc.
