Gan nhiễm mỡ không chỉ là bệnh của người uống rượu
Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong gan, có thể liên quan đến chế độ ăn dư năng lượng và đồ uống nhiều đường, chứ không chỉ do rượu bia, thừa cân hay ít vận động. Vì vậy, tập thể thao đều đặn và tránh rượu bia không đồng nghĩa với việc đã loại bỏ mọi nguy cơ gan nhiễm mỡ. Một ca bệnh được bác sĩ Đoàn Dư Mạnh chia sẻ cho thấy điều dễ bị bỏ qua: người đàn ông 45 tuổi có vẻ khỏe mạnh, ít uống rượu bia và tập luyện hằng ngày nhưng được phát hiện mắc gan nhiễm mỡ độ 3 qua xét nghiệm và siêu âm. Trường hợp này không chứng minh một loại đồ uống đơn lẻ là nguyên nhân chắc chắn của bệnh, nhưng là lời nhắc đáng chú ý rằng thói quen ăn uống vẫn quan trọng, kể cả với người gầy hoặc năng động.
Điểm đáng xem xét trong khẩu phần của bệnh nhân là nước cam ép: ông uống khoảng 2–3 lít mỗi ngày, gần như thay nước lọc. Nước cam có vitamin, nhưng uống lượng lớn thường xuyên không biến nó thành thức uống bù nước phù hợp. Tập luyện là một phần của lối sống lành mạnh; nó không thể mặc nhiên bù trừ cho việc nạp quá nhiều năng lượng từ đồ uống.
Vì sao nước ép nhiều đường có thể gây áp lực cho gan?
Nước ép nhiều đường đáng lưu ý không phải vì trái cây vốn có hại, mà vì dạng đồ uống khiến lượng đường dễ tăng nhanh khi dùng nhiều. Fructose tự nhiên trong trái cây được chuyển hóa chủ yếu tại gan; nếu tiêu thụ quá mức, đặc biệt qua nước ép, nó có thể thúc đẩy tổng hợp chất béo, làm tăng triglyceride và góp phần khiến mỡ tích tụ trong gan. Đây là cơ chế giải thích vì sao đường trong nước ép vẫn cần được tính đến, dù không phải đường bổ sung.
So với ăn nguyên quả, uống nước ép thường giúp nạp nhiều đường trong thời gian ngắn hơn, còn chất xơ có thể giảm tùy cách ép và lọc. Chất xơ của quả nguyên giúp bữa ăn no hơn; một ly ép lại dễ được uống nhanh và khó nhận ra khẩu phần đã lớn đến đâu. Bởi vậy, lợi ích vitamin không nên được dùng để biện minh cho việc uống nước ép thay nước lọc mỗi ngày.
Thói quen thực tế để giảm nguy cơ
Cách điều chỉnh không phải là sợ mọi loại trái cây, mà là phân biệt đồ uống với thực phẩm nguyên quả và kiểm soát lượng dùng. Nước lọc nên là lựa chọn chính để bù nước hằng ngày, kể cả khi chơi thể thao; nước ép không nên được xem là thứ thay thế nước lọc. Hãy ưu tiên ăn trái cây nguyên quả, dùng khẩu phần vừa phải và hạn chế thói quen uống nhiều ly nước ép trong ngày. Người mắc đái tháo đường nên chọn loại trái cây và lượng ăn phù hợp, đồng thời theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Vận động vẫn có ích, nhưng cần đi cùng chế độ ăn cân đối và thói quen sinh hoạt lành mạnh; một thức uống được gắn mác “tự nhiên” không tự động phù hợp để dùng không giới hạn. Gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ hoặc xơ gan ở một số trường hợp. Vì thế, đừng chờ đến khi có triệu chứng mới quan tâm: khám sức khỏe định kỳ và trao đổi với nhân viên y tế nếu kết quả xét nghiệm, siêu âm bất thường là cách thận trọng hơn việc tự chẩn đoán qua thể trạng.
