Cân bằng nhiều mục tiêu, không thể dùng một công thức cố định
Điều hành tín dụng là việc định hướng và kiểm soát dòng vốn ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, đồng thời giữ an toàn hệ thống và hỗ trợ ổn định vĩ mô. Sáng 31/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn giải trình về chính sách tiền tệ, hoạt động tín dụng và giải pháp giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn. Bối cảnh khiến bài toán này cấp thiết là thị trường vốn chưa phát triển tương xứng, nên ngân hàng vẫn gánh phần lớn trách nhiệm cung ứng vốn. NHNN chủ trương điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt theo diễn biến thực tế, đồng thời theo đuổi ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng. Đây là lựa chọn đúng hướng: nới vốn bằng mọi giá có thể làm suy yếu ổn định, còn siết quá chặt sẽ khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh thiếu nguồn lực.
Lãi suất ngân hàng: hỗ trợ người vay nhưng vẫn giữ kỷ luật
Tăng trưởng tín dụng hiện đạt khoảng 12,27%, trong khi NHNN tiếp tục kiểm soát dòng vốn để vừa đáp ứng nhu cầu nền kinh tế vừa bảo đảm an toàn. Diễn biến lãi suất cho thấy sức ép không nhỏ: lãi suất huy động tăng 1,42%, còn lãi suất cho vay tăng 0,99%, khiến khoảng cách giữa hai mức lãi suất thu hẹp. Khi chi phí huy động đi lên, việc giữ lãi suất cho vay theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp và người dân là cần thiết, nhưng không thể tách khỏi yêu cầu duy trì sức khỏe của các tổ chức tín dụng. Vì vậy, kiểm soát lãi suất ngân hàng không nên bị hiểu thành áp đặt một mức giá bất kể điều kiện thị trường. Trọng tâm hợp lý hơn là hạn chế chi phí vốn tăng quá nhanh, để doanh nghiệp còn khả năng vay và ngân hàng vẫn có thể cấp vốn an toàn. Tín dụng bất động sản cũng được kiểm soát chặt, tăng khoảng 9,84%, thấp hơn mức tăng chung.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần cửa vào vốn rộng hơn
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng vay vốn không chỉ phụ thuộc vào mặt bằng lãi suất. NHNN đã làm việc với hiệp hội của nhóm doanh nghiệp này để tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn; dư nợ tín dụng dành cho khu vực đã vượt 4 triệu tỷ đồng. Quy mô đó cho thấy tín dụng doanh nghiệp là một nguồn lực thiết yếu, nhưng chưa đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều dễ vay. Các trở ngại được nêu gồm vốn tự có nhỏ, sức chống chịu hạn chế, phương án kinh doanh biến động và thông tin tài chính thiếu minh bạch. Việc chú trọng cho vay dựa trên dòng tiền có thể mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp không có nhiều tài sản bảo đảm, song ngân hàng vẫn cần dữ liệu đủ tin cậy để đánh giá rủi ro. Do đó, trách nhiệm phải chia sẻ: tổ chức tín dụng cần cải thiện cách thẩm định, còn doanh nghiệp cần minh bạch sổ sách, nâng năng lực quản trị và chuẩn bị phương án khả thi.
Bước tiếp theo là đưa cam kết thành khả năng vay thực tế
NHNN cho biết sẽ tiếp tục khuyến khích tổ chức tín dụng mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý để các ngân hàng yên tâm hơn khi cấp tín dụng. Cơ quan này cũng đang xây dựng chính sách tái cấp vốn hỗ trợ cho vay nhà ở xã hội theo chỉ đạo của Thủ tướng. Đây là những hướng đi đáng theo dõi, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng việc vốn đến được đúng đối tượng, đúng nhu cầu và không tạo thêm rủi ro cho hệ thống. NHNN cho biết sẽ tiếp tục khuyến khích, tạo cơ sở pháp lý để hoạt động cho vay an toàn, hiệu quả; đồng thời sẽ cung cấp thêm thông tin, giải trình các vấn đề đại biểu quan tâm trong thời gian tới. Kết luận, điều hành tín dụng chỉ thực sự cân bằng khi ổn định vĩ mô không trở thành cái cớ để đóng cửa vốn, còn hỗ trợ tăng trưởng không biến thành nới lỏng thiếu kiểm soát. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một lối tiếp cận vốn minh bạch, dễ dự đoán và phù hợp với dòng tiền.
