Làn sóng hạn chế điện thoại đã thành xu hướng
Quản lý điện thoại học sinh là việc xác định khi nào, ở đâu và vì mục đích gì các em được dùng thiết bị trong trường, đồng thời bảo đảm ngoại lệ học tập, sức khỏe và nhu cầu hỗ trợ. Đây không nên là lựa chọn đơn giản giữa cấm tuyệt đối và thả nổi.
Quy mô của xu hướng quốc tế đủ lớn để Việt Nam không thể xem đây là câu chuyện riêng lẻ: báo cáo Giám sát giáo dục toàn cầu của UNESCO công bố tháng 3-2026 ghi nhận 114 hệ thống giáo dục, tương đương 58% số hệ thống được thống kê, đã áp dụng lệnh cấm điện thoại di động trong trường học ở cấp quốc gia. Tỷ lệ này tăng từ 24% vào giữa năm 2023 lên 40% đầu năm 2025. Tuy vậy, cách cấm khác nhau giữa các nơi; con số không chứng minh rằng một khuôn mẫu duy nhất phù hợp với mọi trường.
Các quy định mới cho thấy nhiều chính phủ đang chuyển từ hạn chế trong giờ học sang kiểm soát rộng hơn. Từ năm học 2026-2027, Pháp mở rộng lệnh cấm đến bậc THPT; Ba Lan cấm trẻ mầm non và học sinh tiểu học dùng các thiết bị liên lạc, ghi âm hoặc ghi hình trong trường từ ngày 1-9-2026. Ở Hàn Quốc, quy định cấm dùng điện thoại và thiết bị thông minh trong giờ học có hiệu lực trong năm 2026.

Siết quy định, nhưng phạm vi cấm không giống nhau
Hà Lan là ví dụ rõ về việc chính sách có thể tiếp tục được siết sau giai đoạn hạn chế trong lớp. Ngày 5-10-2026, chính phủ nước này công bố kế hoạch yêu cầu học sinh không tiếp cận điện thoại trong suốt ngày học, kể cả giờ ra chơi, với mục tiêu triển khai từ ngày 1-1-2027. Tuy nhiên, đây vẫn là kế hoạch; chính phủ đang làm việc với các tổ chức giáo dục để thống nhất cách thực hiện, chưa phải quy định đã có hiệu lực.
Tại Anh, hướng dẫn quản lý điện thoại trở thành yêu cầu có tính bắt buộc từ ngày 29-6-2026, với các trường ở England bắt đầu thực hiện từ ngày 1-9. Chính sách yêu cầu không sử dụng điện thoại trong cả ngày học, bao gồm giờ ra chơi và ăn trưa. Điểm đáng chú ý là các trường được chọn cách thu giữ hoặc cất thiết bị, thay vì áp dụng một quy trình duy nhất.
Tác động thực tế đáng được cân nhắc hơn khẩu hiệu cấm hay không cấm. Khảo sát do Chính phủ Hà Lan đặt hàng, công bố tháng 7-2025, cho thấy khoảng ba phần tư trong 317 trường trung học ghi nhận học sinh tập trung tốt hơn sau khi hạn chế điện thoại; gần hai phần ba nhận thấy giao tiếp giữa học sinh được cải thiện. Đây là tín hiệu ủng hộ giới hạn rõ ràng, nhưng không thay thế việc đánh giá từng cách triển khai.

Đề án trong nước nên phân tầng theo lứa tuổi
Trong nước, Chính phủ giao Bộ GD-ĐT xây dựng đề án quản lý điện thoại thông minh và mạng xã hội tại cơ sở giáo dục. Hướng đi đúng không phải sao chép một lệnh cấm nước ngoài, mà là đặt ra quy định điện thoại học sinh đủ rõ để thực hiện, đồng thời phân biệt sử dụng gây xao nhãng với ứng dụng thiết bị phục vụ bài học.
Quy định hiện hành đã giới hạn việc dùng điện thoại trên lớp: theo Điều lệ trường phổ thông ban hành kèm Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT, học sinh không được sử dụng điện thoại và thiết bị khác khi đang học nếu không phục vụ học tập và không được giáo viên cho phép. Vì vậy, đề án mới cần làm rõ thêm giới hạn ngoài giờ học, thay vì khiến học sinh và giáo viên phải suy đoán cách áp dụng.
Một chính sách hợp lý cần khác nhau theo cấp học. Với tiểu học, hạn chế nghiêm ngặt trong thời gian ở trường là phù hợp vì trẻ còn hạn chế khả năng tự kiểm soát và nhận diện rủi ro mạng. Ở THCS, nên kết hợp giới hạn với việc hình thành thói quen sử dụng có trách nhiệm. THPT có thể linh hoạt hơn, tăng dần quyền tự quản nhưng vẫn giữ kỷ luật. Ngoại lệ vì sức khỏe, khuyết tật và tình huống khẩn cấp cũng phải được nêu cụ thể.
Cấm màn hình mà thiếu hoạt động thay thế sẽ khó bền
Điện thoại thông minh trường học vừa có thể hỗ trợ học tập, giao tiếp, vừa gây xao nhãng, giảm tương tác trực tiếp và đưa học sinh đến nội dung không phù hợp nếu sử dụng thiếu kiểm soát. Bởi vậy, thu điện thoại không thể là toàn bộ chính sách. Trường học cần tổ chức hoạt động hấp dẫn để giờ ra chơi không mặc nhiên trở thành khoảng trống chỉ có thể lấp bằng màn hình.
Kinh nghiệm tại TP.HCM gợi ý rằng học sinh có thể chấp nhận giới hạn nếu môi trường học đường đưa ra lựa chọn khác: kết quả sơ kết công bố cuối tháng 12-2025 cho thấy gần 98% phụ huynh đồng thuận với mô hình hạn chế điện thoại giờ ra chơi; hơn 70% học sinh được khảo sát đồng ý nếu có hoạt động thay thế hấp dẫn. Đây là lý do đề án cần hỏi ý kiến học sinh, giáo viên và phụ huynh, đồng thời đánh giá kết quả thực tế của các mô hình đã triển khai.
Nếu trường thu và lưu giữ thiết bị, phải có quy trình bàn giao, bảo quản và trách nhiệm rõ khi điện thoại mất hoặc hư hỏng. Việc thực thi cũng không nên trở thành cái cớ để kiểm tra tùy tiện tin nhắn hay tài khoản cá nhân. Mặt khác, quản lý điện thoại tại trường không thể thay thế giáo dục kỹ năng số: việc dùng mạng xã hội còn diễn ra ngoài lớp, nơi học sinh vẫn có thể gặp bắt nạt trực tuyến, lừa đảo và nội dung độc hại.
Kết luận cần hướng đến là giới hạn có mục tiêu, không phải cấm đoán cho dễ quản. Khi công nghệ ngày càng hiện diện trong giáo dục, nhà trường vừa phải bảo vệ sự tập trung, vừa dạy học sinh sử dụng thiết bị an toàn và có trách nhiệm. Một đề án phân tầng theo tuổi, có ngoại lệ minh bạch và đi cùng hoạt động thay thế sẽ thuyết phục hơn một lệnh cấm đồng loạt.






