Quy mô hỗ trợ gắn với chuyển đổi cả chuỗi giá trị
GORICE là dự án phát triển chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long, do Chính phủ Canada tài trợ và triển khai từ năm 2025 đến 2030. Khởi động tại Cần Thơ ngày 28/10, dự án hướng tới 48.200 người hưởng lợi trực tiếp, trong đó phụ nữ chiếm một nửa, đồng thời đặt mục tiêu giảm khoảng 748.000 tấn khí thải carbon vào năm 2030. Quy mô này đáng chú ý vì hỗ trợ không dừng ở việc hướng dẫn kỹ thuật trên đồng ruộng: GORICE còn nhắm tới tài chính xanh, thị trường tiêu thụ và cách đo lường phát thải. Đó là hướng đi hợp lý, bởi lúa phát thải thấp khó mở rộng nếu nông dân phải tự gánh cả chi phí chuyển đổi lẫn rủi ro tìm đầu ra.
Nông dân cần kỹ thuật, nhưng cũng cần đầu ra và quyền tiếp cận
Tại Cần Thơ, Vĩnh Long và An Giang, dự án dự kiến hỗ trợ 20.500 nông dân áp dụng phương thức canh tác phát thải thấp; phạm vi thực hành mục tiêu là 180.000 ha gieo trồng. Nông dân và hợp tác xã sẽ được tập huấn kỹ thuật, tiếp cận công nghệ xanh và tài chính xanh, đồng thời được hỗ trợ tham gia thị trường carbon thông qua hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định khí nhà kính. Theo VnExpress, ít nhất 50% trong nhóm 20.500 người sản xuất được hỗ trợ là phụ nữ. Đây là điểm quan trọng: canh tác lúa bền vững không thể chỉ là yêu cầu kỹ thuật mới nếu người trồng thiếu vốn, tiếng nói trong chuỗi cung ứng hoặc cơ hội hưởng lợi từ sản phẩm có giá trị môi trường.
Mục tiêu giảm phát thải cần đi cùng lợi ích kinh tế
Mục tiêu giảm khoảng 748.000 tấn carbon là một cam kết có quy mô lớn, nhưng chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu thay đổi cách sản xuất cũng cải thiện sinh kế. GORICE dự kiến kết hợp kỹ thuật canh tác phát thải thấp với kinh tế tuần hoàn, phát triển thị trường gạo phát thải thấp và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Dự án cũng đặt mục tiêu đưa khoảng 100.000 người tiêu dùng tiếp cận các sản phẩm gạo bền vững. Theo Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel, GORICE bổ trợ Đề án phát triển một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Việt Nam. Sự kết hợp giữa chuyên môn Canada về nông nghiệp thích ứng khí hậu và năng lực, tri thức địa phương có thể giúp giảm phát thải carbon; song kết quả thực tế sẽ phụ thuộc vào việc nông dân có bán được sản phẩm và nhận được lợi ích tương xứng hay không.
Đánh giá dự án bằng kết quả trên đồng ruộng
Canada hỗ trợ nông nghiệp thông qua GORICE với cách tiếp cận rộng hơn chuyển giao kỹ thuật: dự án còn đặt trọng tâm vào tài chính, thị trường, quản trị và sự tham gia của phụ nữ cùng người dân tộc thiểu số. Hướng tiếp cận này phù hợp với trở ngại của các hộ sản xuất nhỏ, vốn có thể khó tiếp cận công nghệ và đầu ra cho gạo phát thải thấp. Tuy vậy, những con số 48.200 người hưởng lợi và 748.000 tấn giảm phát thải hiện là mục tiêu dự kiến, không phải kết quả đã đạt. Thước đo thuyết phục nhất sẽ là số nông hộ duy trì được phương thức mới, mức độ tham gia thực chất vào chuỗi giá trị và khả năng biến thực hành xanh thành sinh kế ổn định. GORICE có quy mô đáng kể; giá trị của dự án cuối cùng sẽ được quyết định bởi việc lợi ích có tới được người trồng lúa hay không.
