Từ hỗ trợ khi có vấn đề đến nuôi dưỡng toàn diện
Chăm sóc sức khỏe tinh thần học sinh là quá trình giúp các em nhận biết cảm xúc, ứng phó với áp lực và tìm được sự hỗ trợ an toàn để phát triển trong học tập, quan hệ và đời sống hằng ngày. Đây không nên chỉ là việc xử lý khủng hoảng sau khi một vấn đề đã bùng phát. Những ghi nhận từ các trường cho thấy hỗ trợ tâm lý và giáo dục kỹ năng đang được đặt gần hơn với sinh hoạt học đường, thay vì xem là hoạt động bên lề. Tại Trường THCS và THPT Đông Du, học sinh lớp 9 được tham gia chuyên đề “Từ áp lực đến động lực”; một nội dung khác cũng ghi nhận sự chú trọng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Điểm đáng lưu ý không phải là thêm một buổi sinh hoạt cho đủ kế hoạch, mà là tạo cơ hội để học sinh luyện cách đối diện với tình huống thật, nhận ra khi nào cần tự điều chỉnh và khi nào cần tìm người lớn hỗ trợ.
Lắng nghe sớm giúp học sinh vững vàng hơn
Áp lực thi cử, kỳ vọng về điểm số, sự so sánh với bạn bè và những thay đổi tuổi vị thành niên có thể khiến học sinh lớp 9 căng thẳng. Vì thế, hỗ trợ tâm lý cần bắt đầu từ quan sát và đối thoại, không đợi đến khi hành vi đã trở nên nghiêm trọng. Ở Trường THCS và THPT Đông Du, chuyên đề dành cho khối 9 hướng dẫn học sinh nhận diện áp lực, điều hòa cảm xúc và tập trung vào điều có thể kiểm soát. Một học sinh chia sẻ sau buổi học: “Khi lo lắng, em có thể bình tĩnh lại, tập trung vào việc có thể làm trước và chia sẻ với cha mẹ, thầy cô nếu cảm thấy quá sức”. Đây là lợi ích thiết thực của tư vấn tâm lý trường học: học sinh có nơi để lên tiếng, còn giáo viên và gia đình có thêm cơ hội nhận ra khó khăn trước khi chúng dẫn đến thu mình, xung đột hoặc bạo lực.
Kỹ năng sống phải được luyện cùng gia đình
Kỹ năng sống cho trẻ không thể dừng ở lời khuyên “hãy cư xử tốt”. Các em cần thực hành quản lý cảm xúc, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và ứng xử phù hợp trong những tình huống thường ngày; đó cũng là trọng tâm của giáo dục kỹ năng xã hội. Ngày 24/10, Talkshow Pathway Share & Care bàn về nuôi dưỡng thái độ và rèn kỹ năng sống, với sự tham gia của đại diện nhà trường và phụ huynh. Chương trình nhấn mạnh rằng thái độ tích cực cần được vun đắp xuyên suốt các cấp học, phù hợp từng độ tuổi, còn người lớn cần thống nhất cách hướng dẫn và điều chỉnh hành vi. Sự phối hợp này không phải khẩu hiệu: khi trẻ nóng giận, câu hỏi “Điều gì khiến con không vui?” có thể giúp các em gọi tên cảm xúc trước khi người lớn đưa ra phán xét. Thấu hiểu vẫn cần đi cùng giới hạn và trách nhiệm.
Tự chủ và kết nối là đích đến
Giáo dục kỹ năng nên bắt đầu sớm và được lặp lại theo từng giai đoạn phát triển, để trẻ dần tự lựa chọn, tự quản lý bản thân và xây dựng năng lực xã hội, thay vì chỉ làm theo kỳ vọng của người lớn. Đó cũng là nền tảng cho phát triển cảm xúc trẻ em: hiểu điều mình đang trải qua, biết cách diễn đạt và tìm kiếm trợ giúp phù hợp. Trường THPT Lê Hồng Phong đã lập Ban tư vấn tâm lý cùng các bộ phận hỗ trợ phòng, chống bạo lực học đường; ngành giáo dục cũng đặt mục tiêu tăng phối hợp với y tế, gia đình và chính quyền địa phương để chăm sóc sức khỏe học sinh, xây dựng môi trường an toàn. Trong khi đó, chương trình Pathway Share & Care dự kiến tiếp tục có các buổi chia sẻ về giáo dục mầm non, năng lực phổ thông và cảm thụ âm nhạc. Hướng đi này chỉ có ý nghĩa khi được duy trì đều đặn: trường học dạy kỹ năng, gia đình làm gương và học sinh có nơi an toàn để thực hành.
