Tăng diện tích cảnh báo là bước cần thiết
Cảnh báo bao thuốc lá là thông tin bằng chữ và hình ảnh trên bao bì nhằm giúp người hút nhận diện nguy cơ sức khỏe, đồng thời nhắc họ cân nhắc bỏ thuốc mỗi khi sử dụng sản phẩm. Đề xuất nâng diện tích cảnh báo hình ảnh từ 50% lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính vì thế không phải thay đổi trang trí, mà là điều chỉnh một công cụ phòng ngừa đang mất dần sức nặng.
Tại tọa đàm về thế hệ trẻ nói không với thuốc lá ở Hà Nội ngày 27/10, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, đề xuất phóng lớn hình ảnh, đặt cảnh báo ở phía trên bao bì và tăng diện tích lên ít nhất 85%. Theo ước tính của Bộ Y tế, thay đổi này có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau sáu năm. Con số ấy cho thấy bao bì không phải giải pháp duy nhất, nhưng là một điểm tiếp xúc lặp lại hàng ngày mà chính sách không nên bỏ phí.
Sáu hình ảnh cũ đã mất sức cảnh báo
Vấn đề không chỉ nằm ở diện tích. Sáu hình ảnh cảnh báo được dùng từ tháng 5/2013 vẫn chiếm 50% mỗi mặt chính, dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định nội dung cảnh báo phải thay đổi định kỳ hai năm một lần. Sau hơn một thập kỷ, người hút dễ quen mắt; thông điệp vốn cần gây chú ý dần trở thành một phần nền của bao thuốc.
Dữ liệu cho thấy tỷ lệ người hút chú ý đến cảnh báo giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024. Khoảng giảm này là lời nhắc rằng một quy định trên giấy không đủ nếu không được thực hiện và cập nhật. Chuyên gia đề xuất xây dựng ngân hàng hình ảnh, thông điệp đa dạng để luân phiên định kỳ, ưu tiên hình ảnh bệnh lý thực tế và ví dụ cụ thể. Cảnh báo cũng cần được bảo vệ khỏi tem thuốc lá hoặc vật liệu khác che khuất. Nếu hình ảnh cảnh báo thuốc lá không mới, không rõ và không nhìn thấy trọn vẹn, tăng diện tích một mình sẽ chỉ giải quyết một phần vấn đề.
Tác hại lớn đòi hỏi cảnh báo dễ thấy và hữu ích
Cảnh báo hiệu quả không thể thay thế chính sách giảm tiêu thụ, nhưng có lý do rõ ràng để được xem trọng: thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm. Theo điều tra GATS năm 2021, gần 21% người trưởng thành ở Việt Nam hút thuốc; tỷ lệ ở nam giới khoảng 41%, còn ở nữ giới là 0,6%. Trong bối cảnh mức hút thuốc vẫn đáng lo ngại, bao bì cần truyền tải nguy cơ đủ rõ để không bị xem như lời nhắc quen thuộc có thể bỏ qua.
Đề xuất còn có giá trị thực tế khi đưa hỗ trợ vào ngay nơi người hút thường xuyên cầm trên tay: in số tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí 18006606 trên bao bì. Như vậy, cảnh báo không chỉ nói về nguy cơ mà còn chỉ ra nơi có thể tìm giúp đỡ. Đây là hướng đi hợp lý: thúc đẩy người hút suy nghĩ về việc bỏ thuốc, rồi giảm trở ngại khi họ muốn bắt đầu.
Thay đổi phải đi cùng lộ trình thực thi
Tăng cảnh báo lên ít nhất 85% là mục tiêu cụ thể, nhưng khâu thực hiện mới quyết định đề xuất có tác dụng hay không. Cơ quan thẩm tra của Quốc hội đã đề nghị nghiên cứu quy định mức tối thiểu 85% trên mỗi mặt chính, hoặc xây dựng lộ trình nâng diện tích lên khoảng 85–100%. Cách tiếp cận có lộ trình có thể tạo hướng triển khai rõ ràng, miễn là không trở thành lý do trì hoãn việc đổi mới.
Cần đồng thời luân phiên cảnh báo đúng chu kỳ, ngăn tem che hình ảnh và ghi số hỗ trợ cai thuốc dễ đọc, dễ tìm. Những bước này biến một diện tích lớn hơn thành thông tin có khả năng tác động và hành động được. Đề xuất 85% vì thế đáng ủng hộ không chỉ bởi con số, mà bởi cơ hội khôi phục sức cảnh báo đã suy giảm và giúp người hút tiếp cận con đường bỏ thuốc. Nếu chính sách chỉ phóng to hình ảnh mà tiếp tục giữ nội dung cũ hoặc không thực thi quy định thay đổi, hiệu quả sẽ lại phai nhạt.
