Khoản vay đưa dự án tiến từ kế hoạch sang triển khai
Nhà máy Ô Môn III là dự án nhiệt điện tuabin khí chu trình hỗn hợp tại Cần Thơ, được thiết kế để bổ sung nguồn điện cho miền Nam và vận hành linh hoạt bên cạnh các nguồn tái tạo. Ngày 9/11/2026 tại Tokyo, JICA và Chính phủ Việt Nam ký hiệp định vay ODA để triển khai dự án; lễ ký diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đây là bước tiến đáng kể về thu xếp vốn, nhưng không đồng nghĩa nhà máy đã sẵn sàng phát điện: từ thỏa thuận tài chính đến công trình vận hành vẫn còn chặng triển khai cần được thực hiện đúng tiến độ.
Khoản vay ODA Nhật Bản có giá trị tối đa 27,901 tỷ Yên, với lãi suất 1,4%/năm cho phần xây dựng và 0,01%/năm cho dịch vụ tư vấn; thời hạn hoàn trả 30 năm, gồm 10 năm ân hạn. Hiệp định áp dụng hình thức đấu thầu không ràng buộc. Các điều khoản dài hạn giúp bố trí vốn cho một dự án hạ tầng quy mô lớn, song thước đo cuối cùng vẫn là khả năng biến nguồn vốn thành công trình đúng hạn, đúng mục tiêu.
Vì sao miền Nam cần thêm nguồn điện linh hoạt
Lý do thúc đẩy dự án khá rõ: kinh tế tăng trưởng kéo theo nhu cầu điện đi lên, trong khi hệ thống cần nguồn có thể điều chỉnh để phối hợp với sản lượng biến động của năng lượng tái tạo. JICA nhận định nhu cầu điện sẽ tiếp tục tăng khi kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng đáng kể. Theo thiết kế, tuabin khí chu trình hỗn hợp có hiệu suất cao, phát thải khí nhà kính tương đối thấp và khả năng vận hành linh hoạt, vì vậy Ô Môn III có thể góp phần tăng độ ổn định cung ứng và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo.
Ý nghĩa của nhiệt điện Cần Thơ không chỉ nằm ở công suất bổ sung cho khu vực phía Nam. Nguồn điện ổn định ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, việc làm và khả năng duy trì dịch vụ thiết yếu; dự án cũng được kỳ vọng cải thiện môi trường vận hành cho hơn 2.000 doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây vẫn là một mắt xích trong hệ thống điện chứ không phải lời giải độc lập: lợi ích sẽ lớn hơn nếu nhà máy vận hành linh hoạt cùng với tiến trình phát triển các nguồn năng lượng tái tạo.
Mốc 2030 là phép thử về tiến độ và hiệu quả
Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam là cơ quan thực hiện dự án; các hợp phần chính gồm xây dựng nhà máy và dịch vụ tư vấn kỹ thuật. Theo kế hoạch, công trình dự kiến hoàn thành và chính thức vận hành vào tháng 5/2030. Mốc này khiến khâu quản lý tiến độ, phối hợp kỹ thuật và tổ chức thực hiện trở thành yếu tố quyết định: khoản vay chỉ tạo điều kiện về vốn, còn nhà máy phải được hoàn tất và hòa vào hệ thống thì mới có thể đóng góp nguồn điện như kỳ vọng.
JICA cho Việt Nam vay vì thế là một tín hiệu tích cực cho bước chuẩn bị tài chính của Ô Môn III, nhưng không nên xem lễ ký là đích đến. Thành công cần được đánh giá bằng khả năng đưa nhà máy vào vận hành đúng kế hoạch, cung cấp điện ổn định và hỗ trợ hệ thống hấp thụ thêm năng lượng tái tạo. Nếu giữ được hướng đi đó, dự án sẽ có vai trò thiết thực trong bảo đảm nguồn cung miền Nam; nếu chậm trễ, lợi ích mà thỏa thuận mở ra sẽ bị trì hoãn. Kết luận đáng chú ý nhất hiện nay: vốn đã có khung, bài toán tiếp theo là thực thi.
