Không uống rượu bia không đồng nghĩa gan an toàn
Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ trong gan, có thể liên quan đến rượu bia nhưng cũng xuất hiện do chế độ ăn và sinh hoạt thiếu khoa học ở người không uống đồ có cồn. Vì vậy, nghĩ rằng chỉ người uống rượu bia mới cần lo cho gan là một ngộ nhận dễ dẫn đến chủ quan. Bữa ăn dư năng lượng, ít vận động và ngủ không đủ có thể góp phần làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan.
Một số thói quen hại gan khó nhận ra vì không gây hậu quả rõ rệt ngay lập tức. Gan có khả năng bù trừ tốt, nên bệnh lý có thể tiến triển trong thời gian dài trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Gan nhiễm mỡ cũng có thể âm thầm kéo dài mà không biểu hiện rõ; người không uống rượu bia hoặc không thừa cân vẫn không nên mặc định mình an toàn. Nhận biết nguy cơ sớm có giá trị hơn chờ cơ thể phát tín hiệu.
Những lựa chọn thường ngày có thể làm tăng nguy cơ
Ăn tối muộn, ăn quá no rồi đi ngủ ngay có thể bất lợi cho chuyển hóa, nhất là khi thường xuyên dư năng lượng và ít vận động. Một lựa chọn khác dễ bị xem nhẹ là uống nhiều nước ép đóng hộp: một số sản phẩm có đường bổ sung đáng kể, còn nước ép nói chung thường ít chất xơ hơn trái cây nguyên quả. Tiêu thụ quá nhiều đường, đặc biệt là fructose, có thể góp phần làm mỡ tích tụ trong gan.
Ít vận động không chỉ là bỏ buổi tập. Ngồi liên tục nhiều giờ trong ngày vẫn có thể bất lợi cho điều hòa đường huyết, độ nhạy insulin và chuyển hóa chất béo; một buổi tập ngắn chưa chắc bù được cả ngày tĩnh tại. Thiếu ngủ kéo dài cũng liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Người trưởng thành thường được khuyến nghị ngủ ít nhất 7 tiếng mỗi đêm. Cuối cùng, vóc dáng gầy không bảo đảm gan khỏe: người có BMI bình thường vẫn có thể tích tụ mỡ trong gan.
Đừng tự “thải độc” và đừng tiếc thực phẩm mốc
Tự mua sản phẩm quảng cáo là “mát gan”, “bổ gan” hay “thải độc” không phải cách bảo vệ gan đã được chứng minh. Mụn, ngứa da, mệt mỏi hoặc cảm giác “nóng trong” không đặc hiệu cho bệnh gan, còn một số sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe không rõ nguồn gốc có thể gây tổn thương gan. Tự truyền dịch tại nhà để bồi bổ hay giải độc cũng có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như sốc phản vệ, nhiễm khuẩn hoặc quá tải dịch.
Đừng cố tận dụng ngô, gạo, lạc hoặc các loại hạt đã ẩm mốc bằng cách cắt bỏ phần nhìn thấy. Thực phẩm mốc có thể chứa aflatoxin, độc tố làm tăng nguy cơ ung thư gan, đặc biệt ở người mắc viêm gan B mạn tính. Khi thực phẩm đổi màu, có mùi lạ hoặc hư hỏng, nên loại bỏ thay vì tin rằng làm sạch bên ngoài là đủ. Đây là lựa chọn an toàn hơn việc đánh cược sức khỏe để tránh lãng phí.
Chủ động điều chỉnh trước khi có triệu chứng
Bảo vệ gan không cần đến các liệu pháp “giải độc” cầu kỳ. Hãy ưu tiên chế độ ăn cân bằng, hạn chế đồ uống nhiều đường, chọn trái cây nguyên quả, duy trì vận động trong ngày và ngủ đủ giấc. Nếu ngồi lâu, hãy chủ động đứng dậy đi lại; nếu dùng thuốc hoặc sản phẩm bổ sung, đừng tự ý lựa chọn hay tăng liều mà chưa hỏi nhân viên y tế. Những điều chỉnh này nhắm vào các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, thay vì trông chờ một sản phẩm quảng cáo xử lý mọi vấn đề.
Khám sức khỏe định kỳ đặc biệt đáng cân nhắc khi có yếu tố nguy cơ, bởi chờ đến khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường có thể bỏ lỡ cơ hội phát hiện và xử lý sớm. Duy trì lối sống lành mạnh và kiểm tra định kỳ giúp nhận ra bất thường để có hướng xử trí phù hợp. Kết luận rất rõ: không uống rượu bia là điều có lợi, nhưng chưa đủ để loại trừ nguy cơ tổn thương gan. Đừng để vẻ ngoài khỏe mạnh hay sự im lặng của cơ thể thay thế cho những lựa chọn sinh hoạt tỉnh táo.
