Bắt cóc online: cô lập nạn nhân bằng cuộc gọi
Bắt cóc online là thủ đoạn lừa đảo trong đó kẻ gian dùng cuộc gọi, lời đe dọa và thông tin bịa đặt để cô lập, điều khiển nạn nhân từ xa, rồi buộc họ hoặc gia đình chuyển tiền. Đây không phải vụ bắt cóc theo nghĩa thông thường, nhưng sức ép tinh thần có thể khiến người trẻ làm theo những yêu cầu nguy hiểm.
Ngày 13-10, Công an phường Bà Rịa ngăn chặn một vụ nhắm vào nam sinh viên T.A., 18 tuổi, sau khi em rời ký túc xá và liên tục thúc giục gia đình chuyển gấp 1,2 tỉ đồng. Những kẻ gọi điện giả danh cán bộ điều tra, bịa chuyện em liên quan đến đường dây rửa tiền, dọa bắt tạm giam rồi ép em thuê phòng, giữ bí mật và cắt liên lạc với gia đình. Chúng còn giám sát em qua Zoom. Vụ việc cho thấy sức mạnh của chiêu trò không nằm ở việc kiểm soát thân thể, mà ở khả năng khiến nạn nhân tin rằng không còn lựa chọn nào khác.
Vì sao người mới xa nhà dễ bị nhắm đến?
Người mới nhập học thường phải tự xoay xở ở môi trường lạ, xa gia đình và chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý khủng hoảng. Kẻ lừa đảo biến khoảng cách đó thành lợi thế: dựng ra một tình huống khẩn cấp, ngăn nạn nhân hỏi ý kiến người thân rồi thúc ép họ hành động trước khi kịp suy nghĩ. Thông tin cá nhân bị lộ trên mạng xã hội còn giúp chúng chọn cách tiếp cận và xây dựng kịch bản sát với hoàn cảnh từng người.
Đây là lý do lừa đảo sinh viên không thể được ngăn chặn chỉ bằng lời nhắc chung chung. Nếu chưa tập cách nhận diện lời đe dọa và phản ứng khi hoảng sợ, người trẻ vẫn có thể bị cuốn vào vai diễn mà đối tượng dựng sẵn. Thủ đoạn cũ cũng liên tục được bổ sung chi tiết mới, khiến người nghe khó nhận ra đó là một kịch bản lừa đảo. Không nên quy trách nhiệm cho nạn nhân vì đã tin cuộc gọi; cần nhìn vào cách kẻ gian chủ động tạo sợ hãi, cô lập và chiếm quyền kiểm soát quyết định.
Cảnh báo phải đi cùng kỹ năng ứng phó
Ngày 30-10, Trường ĐH Hoa Sen tổ chức hội nghị tuyên truyền về an ninh mạng và nguy cơ lừa đảo cho sinh viên tại cơ sở Nguyễn Văn Tráng, phường Bến Thành. Tại đây, báo cáo viên nêu các chiêu trò như giả danh công an để đe dọa, giả làm nhân viên giao hàng nhằm chiếm thông tin, tài sản, dàn dựng bắt cóc online và giả mạo học bổng để đòi đặt cọc hoặc chứng minh tài chính. Thông điệp quan trọng không phải là phải nhớ hết mọi biến thể, mà là nhận ra những dấu hiệu cốt lõi: người lạ gây hoảng loạn, ép giữ bí mật, yêu cầu cắt liên lạc hoặc đòi chuyển tiền.
Công an TP.HCM cho biết lực lượng chức năng đã tổ chức hơn 216 buổi tuyên truyền tại các cơ sở giáo dục, trong đó có học sinh cuối cấp và sinh viên. Con số đó cho thấy nỗ lực cảnh báo đáng kể, nhưng cũng nhấn mạnh giới hạn của việc chỉ truyền đạt thông tin: nghe về thủ đoạn không đồng nghĩa với biết phải làm gì khi bị đe dọa. Sinh viên cần được tập một phản xạ đơn giản—dừng cuộc gọi, xác minh qua kênh độc lập và báo cho người đáng tin cậy—để không phải tự chống đỡ trong lúc bị thao túng.
Ngắt đà thao túng bằng xác minh và liên lạc
Khi có cuộc gọi tự xưng là công an, hãy bình tĩnh, không làm theo yêu cầu chuyển tiền hay giữ bí mật, đồng thời chủ động liên hệ gia đình và cơ quan chức năng qua kênh chính thức. Công an không yêu cầu người dân chuyển tiền để chứng minh mình vô tội. Không cài ứng dụng, chia sẻ màn hình, cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin tài khoản theo chỉ dẫn của người lạ. Nếu người thân bất ngờ đòi tiền hoặc bị cho là đang gặp nguy hiểm, gia đình cũng cần kiểm chứng tình hình thay vì chuyển tiền theo lời thúc ép.
Nhà trường và gia đình nên thường xuyên trao đổi với sinh viên mới nhập học, nhất là người sống xa nhà, về cách nhận diện giả danh, đe dọa và tìm trợ giúp; lực lượng an ninh mạng cũng dự kiến tăng phối hợp với các cơ sở giáo dục để tuyên truyền cho nhóm này. Kết luận cần rõ ràng: cảnh báo chỉ phát huy tác dụng khi biến thành hành động cụ thể. Một cuộc gọi lại cho người thân, một lần xác minh qua số liên hệ chính thức có thể phá vỡ sự cô lập mà kẻ lừa đảo cố dựng lên.
