Cột mốc mở đường, chưa phải đích đến
Sáng kiến VMS là kế hoạch kết nối Việt Nam, Malaysia và Singapore bằng hành lang truyền tải điện xuyên biên giới, đưa nguồn điện tái tạo từ Việt Nam tới các thị trường trong khu vực. Phê chuẩn có điều kiện từ Cơ quan Thị trường Năng lượng Singapore (EMA), công bố ngày 26/10 tại Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, là tín hiệu cho thấy dự án đã bước qua một cửa kiểm soát quan trọng. Nhưng đây chưa phải giấy phép cuối cùng để bắt đầu xuất điện: các liên danh vẫn cần hoàn tất những phê duyệt và thủ tục tiếp theo. Vì vậy, cột mốc này nên được nhìn nhận như sự xác nhận về hướng đi và tiến độ chuẩn bị, chứ không phải cam kết rằng dòng điện đã sẵn sàng lưu thông.
Nền tảng hợp tác được đặt từ Thỏa thuận Phát triển Chung ký tháng 5/2025 giữa hai liên danh. Kể từ đó, các bên đã triển khai công việc kỹ thuật, thương mại và phối hợp với chính phủ, cơ quan quản lý tại cả ba nước. Hợp tác VMS vì thế có ý nghĩa vượt khỏi một dự án riêng lẻ: đây là phép thử cho khả năng phối hợp quy hoạch, cấp phép và kết nối lưới điện giữa các thị trường khác nhau. Nếu những khâu này được xử lý nhất quán, hành lang khu vực có thể tạo nền tảng thực tế hơn cho việc trao đổi năng lượng sạch khu vực.
1,3 GW đặt Việt Nam vào vai trò nguồn cung
VMS đặt mục tiêu nhập khẩu tối đa 1,3 GW điện tái tạo vào Singapore, qua tuyến kết nối Việt Nam, Malaysia và Singapore; hoạt động nhập khẩu dự kiến bắt đầu từ năm 2035. Con số này cho thấy quy mô tham vọng, nhưng cần diễn đạt chính xác: đó là mức nhập khẩu tối đa dự kiến của Singapore, không phải lượng điện chắc chắn đã được xuất khẩu. Theo thiết kế hiện nay, điện gió ngoài khơi Việt Nam sẽ được truyền qua Malaysia để cấp cho cả Malaysia và Singapore. Malaysia vừa là thị trường tiếp nhận, vừa là mắt xích trung chuyển, khiến tính khả thi của dự án phụ thuộc vào sự phối hợp hạ tầng giữa ba nước.
Cấu trúc nguồn điện cũng là điểm đáng chú ý: dự án dự kiến kết hợp điện gió ngoài khơi Việt Nam với hạ tầng điện mặt trời và hệ thống lưu trữ pin tại Malaysia. Cách phối hợp điện gió mặt trời cùng lưu trữ cho thấy VMS không chỉ bàn về nơi sản xuất, mà còn về cách tổ chức nguồn và truyền tải qua biên giới. Với Việt Nam, xuất khẩu điện tái tạo có thể mở thêm một hướng khai thác tiềm năng ngoài thị trường trong nước. Tuy nhiên, lợi thế tài nguyên chỉ chuyển thành vị thế cung ứng khi dự án vượt qua được các bước phê duyệt và xây dựng cần thiết.
Tài nguyên lớn cần đi cùng năng lực thực thi
Cơ sở dài hạn cho vai trò cung ứng của Việt Nam là tiềm năng điện gió ngoài khơi. Báo cáo năm 2025 của Cục Khí tượng Thủy văn ước tính tiềm năng kỹ thuật nguồn điện này lên tới 1.068 GW. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu năng lượng tái tạo, không tính thủy điện, đạt khoảng 28–36% tổng nguồn cung điện vào năm 2030; công suất điện gió ngoài khơi phục vụ trong nước được định hướng đạt khoảng 6.000–17.032 MW trong giai đoạn 2030–2035. Quy hoạch cũng đề cập phát triển nguồn điện tái tạo để xuất khẩu sang Singapore, Malaysia và các đối tác khu vực. Những định hướng này khiến VMS có liên hệ trực tiếp với kế hoạch phát triển nguồn điện trong nước.
Ý nghĩa chiến lược của sáng kiến nằm ở việc biến tiềm năng quốc gia thành một phần của mạng lưới năng lượng khu vực, thay vì chỉ xem điện tái tạo như nguồn cung nội địa. Nhưng quy mô tài nguyên lớn không tự bảo đảm dự án thành công: các bước tiếp theo còn phụ thuộc vào phê duyệt của cơ quan quản lý và thủ tục dự án. Mốc 2035 cũng nhắc rằng đây là quá trình dài hạn, cần đồng bộ nguồn phát, truyền tải và lưu trữ giữa các nước. VMS là bước tiến đáng kể cho kết nối thị trường điện Đông Nam Á; giá trị cuối cùng sẽ được quyết định bởi khả năng biến sự đồng thuận hiện nay thành hạ tầng vận hành được.
