Mức trần mới được đề xuất, chưa phải luật hiện hành
Mức phạt hành chính tối đa là giới hạn cao nhất mà pháp luật cho phép áp dụng đối với một hành vi vi phạm trong lĩnh vực cụ thể; đây không phải khoản tiền mặc định mọi cá nhân hay tổ chức đều phải nộp khi vi phạm. Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi được Quốc hội thảo luận tại hội trường chiều 4/11, với đề xuất nâng trần từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức, tương ứng tăng 50%. Điểm doanh nghiệp cần nhớ trước tiên là dự thảo vẫn đang được Quốc hội xem xét, thảo luận và hoàn thiện; mức mới chưa được thông qua để áp dụng. Vì vậy, không nên coi con số 3 tỷ đồng là mức phạt chắc chắn cho mọi trường hợp, nhưng cũng không nên chờ luật có hiệu lực mới rà soát rủi ro.
Vì sao cần tăng phạt, và giới hạn nào phải tính đến?
Lập luận của Bộ Công an tập trung vào một vấn đề thực tế: nếu khoản lợi thu được từ vi phạm lớn hơn tiền phạt, một số cá nhân, tổ chức có thể chấp nhận nộp phạt rồi tái phạm. Cơ quan này cho rằng mức phạt cần đủ sức răn đe, trong bối cảnh trần hiện hành đã được quy định từ năm 2012 và một số chế tài chưa tương xứng với lợi ích bất hợp pháp. Tuy nhiên, tăng trần không tự động đồng nghĩa với xử lý hiệu quả hơn. Cơ quan thẩm tra lưu ý mức phạt quá cao có thể vượt khả năng tài chính của cá nhân và nhiều doanh nghiệp nhỏ, vừa, khiến việc thi hành bị né tránh và gây tác động đến sản xuất, kinh doanh. Với doanh nghiệp, bài toán hợp lý không phải chỉ là dự phòng khoản phạt lớn, mà là loại bỏ động cơ và kẽ hở khiến vi phạm có thể sinh lợi.
Môi trường, an toàn thực phẩm và các lĩnh vực cần chú ý
Trần 1,5 tỷ đồng với cá nhân và 3 tỷ đồng với tổ chức được đề xuất áp dụng trong một số lĩnh vực, không phải toàn bộ hoạt động kinh doanh. Danh mục được nêu gồm quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và dịch vụ xếp hạng tín nhiệm; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa; định danh, xác thực điện tử; bảo vệ môi trường; và an toàn thực phẩm. Hai lĩnh vực sau cần được doanh nghiệp sản xuất, chế biến và cung ứng đặc biệt lưu ý: sai phạm có thể liên quan trực tiếp đến quy trình vận hành, kiểm soát đầu vào, chất thải và điều kiện bảo đảm an toàn. Nhưng phạt an toàn thực phẩm ở mức trần không phải hệ quả mặc định của mọi lỗi; mức xử lý cụ thể còn tùy hành vi và quy định áp dụng. Doanh nghiệp nên kiểm tra hồ sơ, trách nhiệm từng bộ phận và quy trình khắc phục khi phát hiện vi phạm.
Chuẩn bị quản trị rủi ro, theo dõi biện pháp cưỡng chế
Với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguồn lực pháp chế hạn chế, một khoản phạt ngoài dự kiến có thể ảnh hưởng dòng tiền, khả năng thanh toán và tiến độ đầu tư. Nên bắt đầu bằng việc rà soát nghĩa vụ theo từng lĩnh vực, kiểm tra hợp đồng và giấy phép, phân công người chịu trách nhiệm tuân thủ, đồng thời ghi nhận cách xử lý và báo cáo khi có sự cố. Dự thảo còn đề cập các biện pháp cưỡng chế như tạm hoãn xuất cảnh, niêm phong cơ sở, ngừng cung cấp điện, nước hoặc dịch vụ internet, viễn thông trong những trường hợp được quy định. Đây là những đề xuất cần theo dõi cùng tiến trình hoàn thiện Luật xử lý vi phạm, chứ chưa phải căn cứ để mặc định doanh nghiệp sẽ bị áp dụng ngay. Bộ Công an cho biết sẽ tăng cường thông tin, tuyên truyền; cơ quan soạn thảo cũng dự kiến đề xuất điều chỉnh thời hiệu xử phạt giao thông đường bộ. Kết luận: chuẩn bị tuân thủ từ bây giờ là lựa chọn thận trọng, còn mức trần mới chỉ trở thành nghĩa vụ pháp lý nếu được thông qua và có hiệu lực.
