Ổn định là tín hiệu tích cực, không phải lời bảo đảm
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn năng lượng đủ dùng, liên tục và an toàn trước biến động nguồn cung, nhu cầu, thời tiết và thị trường. Đây không chỉ là chuyện có điện hay xăng hôm nay, mà còn là khả năng duy trì nguồn cung khi điều kiện trở nên bất lợi.
Bộ Công thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia và lần đầu công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, đánh dấu bước chuyển đáng kể: đánh giá năng lượng được đưa thành một hoạt động có báo cáo và diễn đàn thường niên. Tính đến ngày 9/11, trong 177 quốc gia được khảo sát, 102 nước gặp khó khăn về năng lượng, còn 13 nước duy trì trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam. Vị trí này đáng ghi nhận, nhưng không nên đọc thành kết luận rằng mọi rủi ro đã được giải quyết. Giá trị của báo cáo sẽ nằm ở việc làm rõ cả năng lực ứng phó hiện tại lẫn những điểm yếu cần xử lý trước khi chúng gây gián đoạn.

Nguồn cung tăng đã giúp người dân tránh cảnh cắt điện
Bối cảnh công bố báo cáo khiến kết quả ổn định có ý nghĩa thực tế. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW ngày 24/6; miền Bắc đạt 30.248 MW. Dù phụ tải tăng, cả nước không phải cắt điện luân phiên, còn điện thương phẩm trong 10 tháng tăng 9,84%.
Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Việt Sơn, hệ thống điện vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên, dù nhu cầu cao và nguồn thủy điện chịu ảnh hưởng của thời tiết. Đây là thước đo gần gũi với người dùng: điện vẫn được cung cấp trong những thời điểm áp lực lớn. Ở thị trường xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn trong chín tháng; Việt Nam không để xảy ra thiếu hụt và chưa phải dùng dự trữ quốc gia.

Điểm yếu về tự chủ cần được đặt cạnh thành tích
Một báo cáo hữu ích không chỉ ghi nhận nguồn cung được duy trì mà còn chỉ ra mức độ phụ thuộc phía sau kết quả đó. Năm 2025, nhập khẩu ròng chiếm 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp. Việt Nam cũng chưa đạt mục tiêu dự trữ xăng dầu tương đương khoảng 90 ngày nhập ròng theo Nghị quyết 70-NQ/TW và chưa có hệ thống dự trữ quốc gia riêng cho dầu thô. Đây là những khoảng trống có thể làm giảm khả năng chống chịu nếu nguồn cung bên ngoài biến động.
Áp lực phụ tải tại miền Bắc cùng các vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và vốn của nhiều dự án nguồn điện, lưới điện cũng cần được theo dõi. Giá bán lẻ xăng tại Việt Nam ngày 26/10 bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới, thấp nhất trong nhóm 16 nền kinh tế được so sánh. Con số này có ý nghĩa với người tiêu dùng, nhưng giá thấp không tự chứng minh nguồn cung bền vững; việc đánh giá cần tách bạch khả năng chi trả, mức độ tự chủ và độ an toàn của hệ thống.
Báo cáo thường niên sẽ có giá trị nếu dẫn tới hành động
Việc công bố báo cáo đầu tiên tạo một mốc để so sánh, buộc đánh giá an ninh năng lượng vượt khỏi câu hỏi “có đủ cung hay không”. Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, “tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế”, đồng thời định hướng chuyển từ bảo đảm đủ cung sang an toàn, ổn định, tự chủ và bền vững. Đó là hướng tiếp cận đúng: một hệ thống chỉ thật sự vững khi có thể ứng phó với nhu cầu tăng, thời tiết cực đoan và rủi ro nhập khẩu mà không đẩy gánh nặng lên người dùng.
Bộ Công thương cho biết báo cáo sẽ được xây dựng hằng năm, gắn với Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia; ấn phẩm song ngữ đi kèm năm phụ lục chuyên sâu về điện, xăng dầu, giá năng lượng, tiết kiệm năng lượng và an ninh năng lượng toàn cầu. Những kỳ tiếp theo cần cho thấy tiến độ cải thiện dự trữ, tháo gỡ các dự án nguồn và lưới, cũng như mức độ giảm phụ thuộc nhập khẩu. Việt Nam nằm trong nhóm ổn định là kết quả đáng mừng; phép thử tiếp theo là biến vị thế ấy thành sức chống chịu lâu dài.






