Dung Quất bước vào “câu lạc bộ” cơ chế cao nhất
Khu kinh tế Dung Quất là một khu kinh tế ven biển định hướng lọc – hóa dầu, đóng tàu, năng lượng và dịch vụ logistics, nay được áp dụng cơ chế đặc thù tương đương các khu thương mại tự do hàng đầu, nhằm biến nơi đây thành trung tâm năng lượng và công nghiệp chiến lược, có sức cạnh tranh trong khu vực. Sáng 19-10, Văn phòng Trung ương Đảng đã truyền đạt ý kiến Bộ Chính trị về cơ chế, chính sách phát triển Trung tâm lọc, hóa dầu, đóng tàu và năng lượng quốc gia tại khu kinh tế Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi. Điều đáng chú ý là Bộ Chính trị đồng ý chủ trương để khu kinh tế Dung Quất được áp dụng các cơ chế, chính sách đang áp dụng đối với khu thương mại tự do tại Hải Phòng và Đà Nẵng, cùng các ưu đãi cao nhất theo Luật Phát triển đô thị. Đây không chỉ là một ưu ái, mà là tín hiệu chính trị rõ ràng: Dung Quất được đặt vào nhóm vùng kinh tế tự do Việt Nam có tầm chiến lược quốc gia.
Cơ chế đặc thù Dung Quất: “Bộ công cụ” cạnh tranh trong cuộc chơi năng lượng
Việc xây dựng cơ chế đặc thù Dung Quất không phải để trang trí chính sách, mà để tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực, đầu tư, đất đai, quy hoạch, thủ tục hành chính, công nghệ và nhân lực, qua đó thu hút nhà đầu tư chiến lược và dự án quy mô lớn, công nghệ hiện đại. Tờ trình gửi Bộ Chính trị đề xuất 5 chính sách đặc thù về phân chia nguồn thu, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn tiền sử dụng đất và mặt nước biển cho dự án trọng điểm, ưu đãi thuế sâu cho dự án lọc – hóa dầu lớn, cùng giảm thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia và lao động chất lượng cao. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Chính sách đặc thù nhằm nâng cao khả năng thu hút các nhà đầu tư chiến lược, triển khai các dự án quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại… thúc đẩy phát triển công nghiệp năng lượng và tăng trưởng kinh tế của tỉnh Quảng Ngãi, cũng như cả nước”. Nếu được thiết kế và thực thi nhất quán, bộ ưu đãi này đủ sức đưa khu kinh tế Dung Quất vào nhóm điểm đến đầu tư năng lượng – logistics cạnh tranh với các trung tâm trong khu vực.
Từ khu lọc dầu trọng điểm đến trung tâm năng lượng tích hợp
Dung Quất không khởi đầu từ con số 0. Khu kinh tế Dung Quất hiện có 296 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký tương đương khoảng 19,268 tỉ USD, trong đó 217 dự án đã đi vào hoạt động. Giá trị sản xuất công nghiệp năm 2025 ước khoảng 284.500 tỉ đồng, đóng góp khoảng 27.774 tỉ đồng ngân sách mỗi năm. Nhà máy lọc dầu Dung Quất với công suất 6,5 triệu tấn dầu thô/năm đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu cả nước và đã nộp ngân sách hơn 245.000 tỉ đồng kể từ 2009. Tuy nhiên, định hướng mới không dừng ở một nhà máy lọc dầu lớn, mà là trung tâm tích hợp lọc – hóa dầu, hóa chất, đóng tàu, năng lượng, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ logistics. Mục tiêu đến 2030 là đáp ứng toàn bộ nhu cầu xăng dầu miền Trung – Tây Nguyên, tối thiểu 30% nhu cầu cả nước, đạt mức dự trữ dầu thô và xăng dầu tương đương 20 ngày sản xuất và tiêu thụ, thu hút thêm 5 tỉ USD vốn đầu tư và tạo mới 5.000 việc làm. Tầm nhìn đến 2045, trung tâm hướng tới thu hút 50 tỉ USD vốn đầu tư, trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng và vật liệu.
Quảng Ngãi trong bản đồ vùng kinh tế tự do Việt Nam
Khi khu kinh tế Dung Quất được áp dụng cơ chế tương tự các khu thương mại tự do tại Hải Phòng và Đà Nẵng, Quảng Ngãi bước vào một “bản đồ quyền lực” mới của vùng kinh tế tự do Việt Nam. Việc Bộ Chính trị cho phép dùng các ưu đãi cao nhất theo Luật Phát triển đô thị là cam kết chính trị mạnh mẽ biến Quảng Ngãi thành vùng kinh tế chiến lược, chứ không còn là địa phương phụ trợ ven biển. Nếu các cơ chế về phân cấp thẩm quyền, tài chính – ngân sách, đất đai, hạ tầng dự trữ dầu thô và xăng dầu, cùng cải cách thủ tục đầu tư được triển khai đúng tinh thần tờ trình, tốc độ phát triển hạ tầng và công nghiệp sẽ được đẩy nhanh đáng kể. Điều này không chỉ nâng tầm phát triển kinh tế Quảng Ngãi, mà còn giúp phân bố lại không gian công nghiệp – năng lượng quốc gia, giảm áp lực cho các cực tăng trưởng truyền thống. Câu hỏi còn lại không phải là “Dung Quất có cơ chế gì?”, mà là “Quảng Ngãi sẽ dùng cơ chế đó như thế nào để bứt lên trong cuộc cạnh tranh khu vực?”.
