U buồng trứng có thể lộ diện theo những cách khác nhau
U nang buồng trứng là tổn thương dạng nang phát sinh ở buồng trứng, có thể được phát hiện khi xuất hiện triệu chứng hoặc tình cờ trong quá trình khám và kiểm tra hình ảnh. Hai ca bệnh dưới đây cho thấy thời điểm phát hiện không giống nhau, còn lựa chọn xử trí phải dựa trên đánh giá cụ thể chứ không thể suy ra chỉ từ kích thước hay một dấu hiệu đơn lẻ. Bé gái 13 tuổi ở Vĩnh Long trước đó vẫn sinh hoạt, đi học bình thường, nhưng bất ngờ đau vùng hạ vị, cơn đau tăng dần rồi lan rõ ở hông phải và vùng chậu phải. Gia đình đưa em đi cấp cứu. Qua thăm khám, siêu âm và chụp MSCT, bác sĩ phát hiện tổn thương dạng nang nghi thuộc buồng trứng, kích thước gần 6 cm. Trường hợp này nhắc rằng đau bụng đột ngột ở trẻ vị thành niên không nên mặc định là rối loạn tiêu hóa hoặc cơn đau thoáng qua.
Một ca phát hiện qua đau cấp, một ca tình cờ khi nhập viện
Ở bệnh nhi, cơn đau là lý do trực tiếp dẫn đến việc tìm ra u nang buồng trứng phải. Sau hội chẩn và trao đổi với gia đình, ê-kíp chọn phẫu thuật nội soi bóc u, hướng tới lấy trọn nang nhưng giữ tối đa mô buồng trứng lành. Khi phẫu thuật, nang đo khoảng 5 × 6 × 6 cm, chứa dịch trong; ca mổ kéo dài khoảng 45 phút và bệnh nhi hồi phục ổn định. Diễn biến của người phụ nữ 32 tuổi ở Hà Nội lại khác: chị nhập viện điều trị viêm dạ dày cấp, rồi được phát hiện có khối u ở cả hai buồng trứng trong quá trình thăm khám. Khối bên trái khoảng 4 × 5 cm, bên phải 3 × 4 cm. Sự tương phản này đáng lưu ý: có tổn thương được phát hiện vì triệu chứng, nhưng cũng có trường hợp chỉ lộ ra khi bác sĩ khảo sát rộng hơn vì một bệnh lý khác. Không triệu chứng rõ rệt không đồng nghĩa với việc có thể tự kết luận rằng không cần đánh giá.
Chẩn đoán chuyên sâu giúp định hướng xử trí
Với người phụ nữ 32 tuổi, phát hiện ban đầu bằng siêu âm chưa phải điểm kết thúc. Các bác sĩ phối hợp chuyên khoa Ngoại - Sản, chỉ định siêu âm đầu dò âm đạo, chụp cộng hưởng từ và xét nghiệm các dấu ấn khối u gồm HE4, AFP, CA125. Sau khi tổng hợp kết quả, tổn thương được xác định là u bì buồng trứng hai bên; các dấu ấn khối u nằm trong giới hạn bình thường. U bì, còn gọi là u quái trưởng thành, có thể chứa những loại mô trưởng thành như tóc, da hoặc mô mỡ. Sau khi tình trạng viêm dạ dày ổn định, người bệnh được chỉ định phẫu thuật nội soi bóc tách u ở cả hai bên, với mục tiêu xử lý tổn thương và bảo tồn tối đa mô lành trong điều kiện cho phép. Đây là minh họa cho vai trò của chẩn đoán chuyên sâu và phối hợp chuyên khoa: quyết định can thiệp không chỉ dựa trên việc nhìn thấy khối u, mà cần cân nhắc tổng thể đặc điểm tổn thương và tình trạng người bệnh.
Không thể lấy hai ca bệnh làm kết luận chung
Hai trường hợp cùng cho thấy việc thăm khám có thể mở ra những thông tin quan trọng, nhưng không chứng minh rằng mọi khối u buồng trứng đều nguy hiểm, đều gây đau hoặc đều cần phẫu thuật. Cũng không thể dùng kết quả của một người để dự đoán nguy cơ hay quyết định điều trị cho người khác. Kích thước, đặc điểm hình ảnh, triệu chứng và đánh giá chuyên môn đều cần được xem xét trong từng trường hợp. Điều nên rút ra không phải là tự chẩn đoán từ một cơn đau hay một kết quả siêu âm, mà là tìm hỗ trợ y tế khi đau bụng đột ngột hoặc khi phát hiện bất thường cần được làm rõ. Với trẻ vị thành niên và người trong độ tuổi sinh sản, việc cân nhắc bảo tồn mô buồng trứng cũng có thể là một phần quan trọng của kế hoạch điều trị. Chỉ bác sĩ sau khi thăm khám và đánh giá đầy đủ mới có thể tư vấn hướng xử trí phù hợp.
