Di sản cần được thực hành, không chỉ trưng bày
Gốm Chăm là nghề thủ công truyền thống gắn với văn hóa Chăm, trong đó kỹ thuật tạo hình và hoa văn bản địa được tiếp nối qua sản phẩm dùng trong đời sống. Bảo tồn nghề gốm vì thế không nên chỉ dừng ở việc lưu giữ vật phẩm; di sản cần tiếp tục hiện diện trong những cách sử dụng và sáng tạo mới. Cuộc thi thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm năm 2026 mở ra một không gian như vậy, quy tụ người làm nghề, cơ sở sản xuất và người trẻ yêu văn hóa Chăm. Đây là hướng đi đáng chú ý: khi người tham gia tự diễn giải chất liệu văn hóa bằng hình thức của thời nay, truyền thống có cơ hội được hiểu qua trải nghiệm cụ thể, thay vì chỉ được nhắc đến như một dấu tích của quá khứ.
Nghệ nhân và người trẻ cùng tạo lối tiếp nối
Cuộc thi cho thấy đổi mới không nhất thiết phải tách khỏi người đang gìn giữ nghề. Phú Hữu Katê, người đã gắn bó với nghề gần 20 năm, gửi hai tác phẩm “Dòng chảy ký ức” và “Qua sông”; anh dành 15 ngày để tạo hình và hoàn thiện chi tiết, đồng thời dự định làm thêm một sản phẩm cao khoảng 50 cm. Những con số ấy gợi rõ công sức lao động phía sau mỗi thiết kế. Trong khi đó, sinh viên Văn Võ Thùy Trâm lấy cảm hứng từ kiến trúc tháp Chăm để làm bình hoa, còn Đỗ Lê Thanh Nhi đề xuất phin cà phê bằng gốm Bàu Trúc. Các ý tưởng này không chỉ thay đổi hình thức: chúng đặt gốm vào không gian sinh hoạt, quà tặng và trang trí, giúp di sản có thêm điểm chạm với công chúng.
Thiết kế có giá trị khi giúp gốm hiện diện lâu dài
Điểm đáng kỳ vọng ở cuộc thi không phải là tạo ra sản phẩm lạ mắt bằng mọi giá, mà là tìm được sự cân bằng giữa bản sắc, công năng và khả năng làm ra sản phẩm. Chiếc bình lấy cảm hứng từ tháp Chăm vừa mang đường nét kiến trúc đặc trưng, vừa có thể cắm hoa hoặc trang trí nhà ở. Một cơ sở gốm Bàu Trúc cũng đang phát triển ý tưởng nhận diện thành sản phẩm ứng dụng; các thành viên chia công đoạn và từng bước hoàn thiện thiết kế. Ở một lĩnh vực khác, các nền tảng nội dung thành viên có thể tạo trải nghiệm đọc không quảng cáo, đồng thời cho phép người dùng tương tác, tặng điểm và đổi quà. Đây không phải cùng một cách bảo tồn, nhưng đều nhấn mạnh vai trò của trải nghiệm. Với nghề gốm, kết luận nên rõ ràng: lưu giữ kỹ thuật là nền móng, còn sáng tạo có bản sắc mới giúp di sản tiếp tục sống trong đời thường.
