Kỹ năng phòng cháy trẻ em: phải bắt đầu từ trải nghiệm, không chỉ từ lý thuyết
Kỹ năng phòng cháy trẻ em là tập hợp những hiểu biết và hành vi giúp trẻ nhận biết nguy cơ cháy nổ, tuân thủ nguyên tắc an toàn và biết cách thoát nạn có tổ chức khi xảy ra sự cố, được hình thành thông qua giáo dục an toàn trẻ tại trường, gia đình và cộng đồng, đặc biệt là qua các hoạt động trải nghiệm thực tế với lực lượng chức năng. Vấn đề không nằm ở chỗ trẻ có được nghe giảng về an toàn cháy nổ mầm non hay không, mà ở cách chúng ta biến kiến thức thành hành động quen thuộc. Khi trẻ mầm non được trực tiếp nghe cảnh sát phòng cháy hướng dẫn, được chạy theo đường thoát nạn giả định, được chạm tay vào bình chữa cháy, kiến thức không còn là khẩu hiệu treo tường mà trở thành phản xạ. Đây là lý do trải nghiệm thực tế học sinh cần được xem như trụ cột, chứ không phải phần “cho vui” trong giáo dục an toàn.
Từ buổi tuyên truyền đến buổi tập luyện: khi cảnh sát bước vào lớp học
Điểm đáng chú ý trong các chương trình gần đây là lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH trực tiếp vào trường mầm non để truyền đạt kiến thức cơ bản về nguy cơ cháy, nổ trong đời sống hằng ngày và cách ứng phó phù hợp khi xảy ra sự cố. Không phải bài giảng khô khan, nội dung được thiết kế trực quan, sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi mầm non. Trẻ được hướng dẫn nhận biết tín hiệu báo cháy, nguy cơ cháy nổ từ thiết bị điện và nguyên tắc phòng ngừa tại gia đình, trường học. Quan trọng hơn, các em được tham gia trải nghiệm, làm quen và luyện tập sử dụng phương tiện, thiết bị chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ tại cơ sở, đồng thời tìm hiểu công việc của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH. Khi trẻ nhìn thấy người lớn bình tĩnh thao tác, hình ảnh đó in sâu hơn mọi khẩu hiệu. Đây là dạng giáo dục an toàn trẻ mà sách vở không thể thay thế.
Tương tác, trò chơi và tình huống giả định: cách giúp trẻ nhớ đường thoát nạn
Điểm mạnh của các chương trình này là phương pháp tương tác và mô phỏng tình huống, thay vì bắt trẻ ngồi nghe thuộc lòng quy tắc. Cán bộ, chiến sĩ công an phường Phước Hội và lực lượng Cảnh sát PCCC & CNCH đã tuyên truyền kiến thức pháp luật cơ bản bằng hình thức tương tác, trực quan, phù hợp với lứa tuổi mầm non. Trong tình huống giả định có cháy, khi tiếng còi báo động vang lên, giáo viên hướng dẫn các em dùng khăn ẩm che mũi, miệng, cúi thấp người, giữ trật tự và di chuyển theo lối hành lang ra khu vực sân trường an toàn. Đó chính là bài học về kỹ năng sơ tán được “đóng gói” như một trò chơi nhóm, nhưng thực chất là luyện phản xạ sống còn. Nội dung tuyên truyền được truyền tải bằng hình thức trực quan, sinh động, giúp trẻ dễ hiểu và dễ ghi nhớ. Nếu chúng ta muốn an toàn cháy nổ mầm non trở thành thói quen, thì mỗi buổi diễn tập cần được lặp lại như một phần tự nhiên của đời sống học đường.
Lợi ích kép: trẻ tự bảo vệ, giáo viên chủ động xử lý tình huống
Các chương trình trải nghiệm không chỉ nhắm vào trẻ mà còn nâng năng lực của người lớn trong hệ sinh thái giáo dục. Thông qua hoạt động tuyên truyền và thực hành, trẻ bước đầu hình thành ý thức tự bảo vệ bản thân, biết nghe theo sự hướng dẫn của người lớn và không tự ý tiếp xúc với nguồn lửa, nguồn nhiệt hay thiết bị điện. Đồng thời, giáo viên được nâng cao kiến thức, kỹ năng xử lý tình huống, biết cách hướng dẫn, hỗ trợ trẻ trong các tình huống khẩn cấp. Một chương trình đã được đánh giá là “góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng phó với tình huống cháy, nổ cho giáo viên và trẻ mầm non; đồng thời lan tỏa ý thức phòng ngừa cháy, nổ, xây dựng môi trường học đường an toàn”. Khi cả thầy và trò cùng luyện tập, kỹ năng phòng cháy trẻ em không còn là trách nhiệm đơn lẻ, mà là năng lực chung của cả lớp học.
Hợp tác ba bên: cảnh sát – nhà trường – phụ huynh và bước đi tiếp theo
Điểm tích cực là các lực lượng không hoạt động đơn lẻ. Công an phường, Cảnh sát PCCC & CNCH phối hợp tổ chức chương trình trải nghiệm, thực hành kỹ năng thoát nạn khi có cháy cho trẻ mầm non, trong khi cán bộ, giáo viên và học sinh cùng tham gia luyện tập sử dụng thiết bị chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ tại cơ sở. Mô hình hợp tác này mở ra cơ hội để phụ huynh đồng hành, tiếp tục nhắc lại kỹ năng tại nhà, biến giáo dục an toàn trẻ thành chuỗi liên tục chứ không phải sự kiện đơn lẻ. Hoạt động phổ biến kiến thức, kỹ năng PCCC và CNCH trong trường học tiếp tục được lực lượng chuyên trách đẩy mạnh, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn. Câu hỏi đặt ra không phải “có nên làm” mà là “làm dày hơn, đều hơn thế nào”. Nếu coi trải nghiệm thực tế học sinh là chuẩn mực, mỗi trường mầm non cần chủ động yêu cầu, thiết kế và duy trì các buổi tập luyện định kỳ, thay vì chờ chương trình đến rồi đi.
