Tín hiệu quân sự rõ hơn, quyết định vẫn chưa được chốt
Chiến dịch quân sự Iran mà Washington đang cân nhắc là một đợt hành động có thể ngắn nhưng cường độ cao, nhắm vào hạ tầng và cơ sở hạt nhân, trong khi nguy cơ trả đũa vẫn hiện hữu. Theo các nguồn tin được dẫn lại, Tổng thống Donald Trump nghiêng về phương án tấn công quy mô lớn, có thể diễn ra sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ ngày 3/11, nhưng chưa có quyết định cuối cùng. Các dấu hiệu chuẩn bị khiến lời đe dọa không còn chỉ là ngôn từ: Mỹ đang đưa thêm hệ thống phòng không Patriot tới khu vực, di chuyển lực lượng khỏi những căn cứ dễ bị tổn thương, đồng thời bổ sung đạn dược và chuẩn bị máy bay, tàu chiến. Dù vậy, đây là bằng chứng về mức độ sẵn sàng, không phải xác nhận rằng đòn đánh đã được phê chuẩn. Sự phân biệt ấy quan trọng: một chiến dịch ngắn có thể được tính toán như cách gây sức ép, nhưng vẫn có thể mở ra vòng đáp trả khó kiểm soát.
Ngòi nổ nằm ở thế bế tắc ngoại giao và cạnh tranh quanh eo biển Hormuz. Trump cảnh báo sẽ tấn công Iran lần nữa nếu Tehran không chấp nhận các điều khoản của ông; hai bên tiếp tục đổ lỗi cho nhau vì đàm phán đình trệ. Trong khi đó, các quan chức Iran bị cho là gia tăng sức ép lên vận tải thương mại qua Hormuz, với mục tiêu đẩy giá năng lượng lên và làm tổn hại vị thế chính trị của Trump cùng Đảng Cộng hòa trước bầu cử. Vì thế, Mỹ tấn công Iran không chỉ là lựa chọn quân sự: đó còn là phép thử xem bên nào có thể chịu sức ép lâu hơn mà không phải nhượng bộ.
Bầu cử có thể đổi Quốc hội, không nhất thiết đổi chiến lược
Tehran có lý do để theo dõi bầu cử giữa kỳ Mỹ: nếu Đảng Cộng hòa mất vị thế tại Quốc hội, Trump có thể đối diện điều tra, điều trần và nỗ lực hạn chế hoạt động quân sự. Nhưng kỳ vọng rằng kết quả bỏ phiếu sẽ tự động buộc Nhà Trắng rút lui là thiếu cơ sở. Tổng thống vẫn giữ quyền chỉ huy quân đội, còn Quốc hội cần ít nhất hai phần ba số phiếu tại cả hai viện để vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống đối với dự luật hạn chế chiến tranh. Lịch sử củng cố điểm này. Sau khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2006, Tổng thống George W. Bush vẫn tuyên bố tăng thêm hàng chục nghìn binh sĩ tới Iraq vào tháng 1/2007. Bài học không phải Quốc hội bất lực, mà là sức ép chính trị thường không lập tức tước quyền hành động của tổng thống. Trong câu chuyện Trump và Iran, bầu cử có thể làm thay đổi cái giá chính trị của chiến tranh, nhưng chưa chắc thay đổi lựa chọn quân sự.
Thời điểm sau bầu cử có thể còn tạo ra nghịch lý: nếu chịu thiệt hại chính trị, Trump có thể muốn giảm căng thẳng để ổn định tình hình; ngược lại, ông cũng có thể cảm thấy ít bị ràng buộc hơn và theo đuổi mục tiêu đối ngoại mang dấu ấn cá nhân. Một thất bại của Đảng Cộng hòa, do đó, không đồng nghĩa Washington sẽ nhượng bộ Tehran. Đặt các tín hiệu triển khai lực lượng cạnh lịch bầu cử, khả năng hành động sau ngày bỏ phiếu đáng được xem là nghiêm túc, nhưng không thể coi là điều đã định. Chính sự không chắc chắn này khiến tính toán sai lầm của hai bên trở thành rủi ro lớn.
Ba hướng đi, với nguy cơ leo thang ở mỗi ngã rẽ
Kịch bản thứ nhất là hạ nhiệt: Trump tuyên bố các mục tiêu quân sự đã đạt, thu hẹp hoạt động và tìm thỏa thuận để khôi phục vận tải qua Hormuz. Đây là lối thoát có lợi trước mắt nếu giúp giảm sức ép kinh tế, nhưng Tehran có thể diễn giải việc Washington xuống thang là bằng chứng rằng đe dọa thương mại có hiệu quả. Kịch bản thứ hai là giữ phong tỏa kinh tế, hỗ trợ tàu thương mại qua eo biển và tăng cường đáp trả các cuộc tấn công của Iran. Phương án này duy trì sức ép mà chưa mở rộng chiến tranh trên diện lớn, song mỗi đòn trả đũa có thể kéo theo đòn đáp trả mạnh hơn, khiến xung đột lan rộng. Kịch bản thứ ba là mở rộng đáng kể chiến dịch quân sự, hướng vào các mục tiêu rộng hơn để định hình lại cục diện. Tuyên bố của một quan chức Iran rằng nước này sẵn sàng cho chiến tranh tổng lực “không có bất kỳ giới hạn nào” cho thấy nguy cơ leo thang không thể xem nhẹ.
Trong ba lựa chọn, duy trì sức ép kinh tế, đáp trả có chọn lọc và vẫn để ngỏ đàm phán có vẻ cân bằng hơn cả. Nhưng đó không phải con đường an toàn: một cuộc tấn công nhằm vào tàu, căn cứ hay hạ tầng có thể nhanh chóng phá vỡ giới hạn mà mỗi bên đang cố duy trì. Tiền lệ cũng nhắc rằng hành động quân sự có thể kéo dài vượt dự tính; chiến dịch không kích của NATO tại Balkan năm 1999 kéo dài 78 ngày dù Hạ viện Mỹ không phê chuẩn. Kết luận đáng lưu ý là bầu cử có thể làm thay đổi áp lực quanh Trump, nhưng không loại bỏ quyền lựa chọn của ông. Điều quyết định sẽ là liệu Washington còn coi sức ép và ngoại giao là đủ hay chuyển sang đòn đánh, cùng cách Tehran phản ứng.
