Bánh tráng Đại Lộc – khi di sản ẩm thực truyền thống bước vào “sân chơi” OCOP
Bánh tráng Đại Lộc là một di sản ẩm thực truyền thống gắn với làng nghề xứ Quảng, được sản xuất từ gạo quê nguyên chất và đang được phát triển thành sản phẩm OCOP 4 sao thông qua mô hình hợp tác xã nông nghiệp, vừa bảo tồn kỹ thuật làm bánh cổ truyền, vừa xây dựng thương hiệu hàng hóa có sức cạnh tranh trên thị trường hiện đại.
Điểm đáng nói không phải ở việc bánh tráng trở thành đặc sản “hot” trên mạng xã hội, mà ở chỗ nó được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao – một thước đo cho thấy làng nghề đã bước sang giai đoạn mới của kinh tế nông thôn. Bánh tráng Đại Lộc của Hợp tác xã Nông nghiệp Ái Nghĩa được làm từ bột gạo nguyên chất 100%, không pha phụ gia, giữ trọn hương vị gạo quê thơm lừng, đồng thời mang đậm dấu ấn văn hóa ẩm thực xứ Quảng. Đây không còn là câu chuyện “giữ nghề cho vui”, mà là chiến lược nâng tầm di sản ẩm thực truyền thống thành thương hiệu có giá trị kinh tế lẫn văn hóa.
Từ làng nghề đến danh hiệu OCOP 4 sao: danh hiệu không chỉ để trưng
Khi bánh tráng Đại Lộc được xếp hạng sản phẩm OCOP 4 sao, đó là bước ngoặt cho cả làng nghề lẫn mô hình kinh tế tập thể địa phương. Danh hiệu này buộc người làm bánh phải thay đổi tư duy: không thể dựa vào tiếng tăm làng nghề mà bỏ qua chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm hay câu chuyện thương hiệu. Theo mô tả, danh hiệu OCOP 4 sao là dấu mốc cho định hướng nâng cao giá trị sản phẩm thông qua việc hoàn thiện quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Việc bánh tráng Đại Lộc được vinh danh trong danh sách 50 sản phẩm tiêu biểu của hợp tác xã và nhận giải Mai An Tiêm các năm 2024, 2026 tiếp tục khẳng định vai trò của mô hình kinh tế tập thể trong phát triển sản phẩm đặc trưng, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nếu biết tổ chức lại sản xuất, một sản phẩm tưởng chừng “bình dân” như bánh tráng vẫn có thể bước lên sân khấu tôn vinh, thay vì bị kẹt trong khu bếp làng quê.
Hợp tác xã nông nghiệp: “xương sống” để nghề bánh tráng sống được bằng nghề
Không phải ngẫu nhiên mà bánh tráng Đại Lộc gắn chặt với Hợp tác xã Nông nghiệp Ái Nghĩa. Từ sản phẩm OCOP 4 sao, hợp tác xã này khẳng định vai trò kinh tế tập thể trong gìn giữ giá trị đặc sản địa phương, nâng cao thu nhập cho thành viên và lan tỏa thương hiệu nông sản Việt. Nói cách khác, hợp tác xã nông nghiệp chính là “xương sống” giúp người thợ làm bánh tráng không bị bỏ lại phía sau trong cuộc chơi thị trường.
Với HTX Nông nghiệp Ái Nghĩa, phát triển bánh tráng không chỉ là duy trì một nghề truyền thống, mà là hành trình xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng, uy tín và bản sắc địa phương. Đối với Bánh tráng Đại Lộc, phát huy lợi thế của mô hình HTX có ý nghĩa thiết thực trong việc gìn giữ nghề truyền thống, bảo tồn bản sắc ẩm thực và tạo thêm cơ hội sinh kế tại địa phương. Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, giá trị gia tăng không dừng ở doanh thu, mà lan tỏa tới người lao động, các hộ trồng lúa, cung ứng nguyên liệu và cả cộng đồng dân cư – đó mới là “lợi nhuận” bền vững của một di sản sống.
Di sản ẩm thực truyền thống trong bức tranh di sản văn hóa phi vật thể
Câu chuyện bánh tráng Đại Lộc không thể tách rời bối cảnh rộng hơn: nhiều nghề gắn với di sản ẩm thực truyền thống đang được các địa phương ghi nhận và bảo vệ. Theo quyết định ngày 18/10 của Chủ tịch UBND tỉnh, Quảng Ngãi bổ sung mới 7 di sản và cập nhật thông tin của 40 di sản đã kiểm kê. Đáng chú ý, những nghề truyền thống gắn với ẩm thực Quảng Ngãi như làm bánh tráng và chế biến don tiếp tục được cập nhật trong danh mục kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh.
Danh mục vừa được phê duyệt đã bổ sung địa bàn kiểm kê nghề làm bánh tráng tại xã An Phú, đồng thời cập nhật mô tả và hiện trạng nghệ thuật chế biến don Quảng Ngãi; cả hai di sản đều được ghi nhận đang phát huy tốt. Việc ghi nhận những nghề truyền thống này góp phần gìn giữ kinh nghiệm sản xuất, chế biến và các giá trị văn hóa gắn với đời sống thường ngày của cộng đồng. Khi đặt cạnh bánh tráng Đại Lộc – một sản phẩm đã đi xa hơn với danh hiệu OCOP 4 sao – ta thấy rõ một “trục phát triển”: từ kiểm kê di sản, bảo tồn tri thức, đến thương mại hóa có kiểm soát.
Giữ hồn làng nghề trong cuộc chơi thương hiệu: thách thức và hướng đi tiếp theo
Thách thức lớn nhất của bánh tráng Đại Lộc hiện nay là giữ được hồn truyền thống trong khi phải mở rộng sản xuất, chuẩn hóa quy trình và đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường. Với HTX Nông nghiệp Ái Nghĩa, phát triển bánh tráng là hành trình cân bằng giữa kỹ thuật làm bánh truyền thống và mục tiêu xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng, uy tín và bản sắc địa phương. Nếu chỉ chạy theo sản lượng, bánh tráng sẽ mất chất; nếu chỉ giữ lối làm cũ, làng nghề sẽ tụt lại.
Để khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của sản phẩm OCOP 4 sao, HTX được khuyến nghị tiếp tục kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, hoàn thiện bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số. Đây là những yếu tố quan trọng giúp đặc sản truyền thống tiếp cận người tiêu dùng hiện đại, mở rộng thị trường và duy trì sức cạnh tranh bền vững. Các chương trình tôn vinh sản phẩm, điển hình tiên tiến cũng góp phần khuyến khích HTX đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng quản trị và chủ động hội nhập thị trường. Nếu làm đúng, bánh tráng Đại Lộc sẽ không chỉ là món ăn kèm trên mâm, mà là một biểu tượng sống động của cách Việt Nam đưa di sản ẩm thực truyền thống vào kinh tế thị trường mà không đánh mất bản sắc.
