Để thiên nhiên trở thành một lớp học
Giáo dục ngoài trời cho trẻ là cách tổ chức học tập để các em trực tiếp quan sát, thử làm và tương tác với thiên nhiên, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách vở hay màn hình. Giá trị của phương pháp này nằm ở trải nghiệm: trẻ tự tay gieo hạt, chăm sóc cây, tìm hiểu vật nuôi và nhận ra kết quả đến từ sự kiên nhẫn của mình. Tại xã Hòa Tiến, khu giáo dục trải nghiệm Quảng Đà X-Camp tạo không gian cho học sinh học qua trồng cây, làm bánh truyền thống và thí nghiệm khoa học. Khuôn viên khoảng 6.000m² được chia thành các không gian theo chủ đề, mở ra cơ hội học tập thực tế thiên nhiên ngoài lớp học. Mô hình có ý nghĩa đặc biệt khi một số trường còn thiếu điều kiện để tái hiện đầy đủ hoạt động sản xuất, chăm sóc cây trồng và vật nuôi. Thay vì nghe người lớn giảng về tính tự lập, trẻ có thể tập làm những việc vừa sức rồi tự tin hơn qua từng lần thử.
Từ thí nghiệm đến món bánh quê nhà
Một buổi trải nghiệm hiệu quả không nên chỉ là chuyến tham quan có người lớn làm thay mọi việc. Ở X-Camp, trẻ được theo dõi thí nghiệm tìm hiểu vitamin C trong rau, tự nhào bột, nặn bánh và tráng mì Quảng; các em còn gieo hạt, chăm cây, tìm hiểu vật nuôi và tham gia vận động. Những hoạt động ấy nối khoa học, văn hóa và kỹ năng thực hành trong một trải nghiệm gần gũi. Khi tự tay làm bánh, trẻ có thể tò mò về cách chế biến và nguồn gốc món ăn; khi quan sát rau, các em thấy kiến thức dinh dưỡng gắn với cây trồng ra sao. Một phụ huynh nhận xét hoạt động ngoài lớp giúp con vận dụng điều đã học, rèn tính tự lập và khả năng ứng biến. Đây là hướng đi đáng khuyến khích: chương trình cần phù hợp với nhận thức từng lứa tuổi để trẻ được thử sức an toàn, không biến trải nghiệm thành một buổi trình diễn cho người lớn.
Vườn rau vừa là bài học vừa có ích cho bữa ăn
Không phải trường nào cũng có một khu trải nghiệm rộng, nhưng một luống rau trong sân trường có thể trở thành lớp học bền bỉ. Từ năm học 2023–2024, Trường Mầm non Hoa Lư dành 375m² làm “Vườn rau cho bé”; trẻ gieo hạt, tưới nước, nhổ cỏ và theo dõi cây lớn lên dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Qua công việc vừa sức, các em học về chăm sóc cây trồng, quan sát sâu bọ, đồng thời luyện tính kiên nhẫn và trách nhiệm. Tại Trường Mầm non Liêm Tuyền, khu đất 384m² được cải tạo thành vườn rau từ năm học 2018–2019, kết hợp trải nghiệm với việc cung cấp thực phẩm cho bếp ăn bán trú. Bình quân mỗi tháng, vườn cung cấp khoảng 220kg rau, đáp ứng 40–50% nhu cầu rau xanh của trường. Mô hình vì thế nối kiến thức nông nghiệp với dinh dưỡng và bữa ăn hằng ngày, chứ không dừng ở việc cho trẻ làm vườn.
Nuôi dưỡng ý thức xanh từ những việc nhỏ
Giáo dục xanh không chỉ dạy trẻ trồng cây; đó là quá trình hình thành cách ứng xử hài hòa với tự nhiên. Điều này càng cần thiết khi màn hình và nhịp sống đô thị chiếm nhiều thời gian của trẻ, trong khi không gian tổ chức hoạt động ngoài trời ở một số trường nội đô còn hạn chế. Những trải nghiệm đầu đời như chăm cây hay cho vật nuôi ăn giúp trẻ hiểu rằng sự sống cần được chăm sóc, từ đó gieo mầm ý thức bảo vệ môi trường. Trên cả nước, khoảng 500 phân hiệu, điểm trường mầm non có khu vườn rau; hơn 350 nơi dùng vườn cho hoạt động trải nghiệm hằng ngày. Để mô hình phát huy tác dụng, nhà trường cần phối hợp với phụ huynh, bảo đảm quy trình trồng rau an toàn và chọn hoạt động phù hợp điều kiện thực tế. Đó cũng là cách xây dựng bảo vệ môi trường giáo dục từ những việc cụ thể. Trẻ không thể yêu thiên nhiên chỉ qua khẩu hiệu; các em cần được chạm đất, quan sát và tự tay chăm sóc.
