Học Văn thời AI bắt đầu từ tiếng nói riêng
Học Văn thời AI là cách đọc, cảm nhận và viết bằng trải nghiệm, suy nghĩ riêng, đồng thời xem trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ chứ không phải người viết thay. Tinh thần ấy là điểm nhấn của school tour học Văn với tác giả Đinh Hằng, hướng đến học sinh THCS-THPT và kết hợp phương pháp sáng tạo với việc ứng dụng công nghệ vào môn Văn. Tại Trường THCS-THPT Hồng Hà, buổi trò chuyện về học Văn trong thời đại AI có sự tham gia của Đinh Hằng và thầy Trịnh Vĩnh Thành, phó hiệu trưởng thường trực. Chương trình còn có Hoa hậu Việt Nam 2024 Hà Trúc Linh, góp phần đưa chủ đề viết lách đến gần học sinh hơn. Thông điệp đáng giữ lại không phải là tìm cách cạnh tranh với AI, mà là bồi đắp điều máy khó có thể thay thế: góc nhìn hình thành từ đời sống của mỗi người.
Từ trò chơi sân trường đến câu chuyện về trải nghiệm
Không khí giao lưu ở Hồng Hà được mở đầu bằng thử thách Chuông Vàng, nơi học sinh giải câu hỏi về kiến thức tổng hợp, tạp chí Hoa Học Trò và ấn phẩm Chiến Thần Ngữ Văn. Từ hoạt động vui nhộn, chương trình chuyển sang câu hỏi thiết thực: nếu ai cũng có thể dùng AI để tạo văn bản, điều gì khiến bài viết của một học sinh trở thành của riêng em? Đinh Hằng gợi ý rằng không cần đi thật nhiều mới có chất liệu viết; điều quan trọng là nhận ra cảm xúc và suy nghĩ của mình trong những việc quen thuộc. Cùng một cơn mưa Sài Gòn, người nhớ cha mẹ lo bị ướt, người lại nhớ cảm giác nép dưới áo mưa của cha mẹ. Sự khác biệt ấy cho thấy học Văn không chỉ là phân tích đúng ý, mà còn là học cách quan sát và gọi tên trải nghiệm.
Thầy Vĩnh Thành khuyên học sinh dành thêm thời gian suy ngẫm sau khi đọc sách, truyện hoặc xem nội dung trên mạng: tự hỏi điều gì hữu ích, điều gì chưa hiểu và bài học nào đáng ghi nhớ. Đinh Hằng cũng chia sẻ rằng viết nhật ký giúp chị tập diễn đạt suy nghĩ, cảm xúc; đọc sách góp phần nuôi dưỡng cách viết. Đây là những thói quen phù hợp với học sinh muốn viết tốt hơn, dù không có những chuyến đi xa để làm giàu vốn sống.
Dùng AI như trợ lý, không giao bài viết cho máy
Buổi giao lưu không xem AI là mối đe dọa cần tránh bằng mọi giá. Thầy Vĩnh Thành khuyến khích học sinh dùng công cụ này để tóm tắt, gợi ý và sắp xếp câu chữ nhanh hơn sau khi đã có dàn ý rõ ràng. Nhưng bài làm cần được kiểm tra, và phần thể hiện cảm xúc, suy nghĩ cá nhân nên thuộc về người viết. Nhà trường cũng định hướng đề bài tập trung nhiều hơn vào những khía cạnh này để hạn chế việc học sinh dựa vào bài phân tích có sẵn từ AI. Cách tiếp cận ấy thực tế hơn cả hai thái cực: cấm đoán công nghệ hoặc giao luôn việc viết cho máy. AI có thể hỗ trợ thao tác, nhưng không thể thay học sinh sống, quan sát rồi quyết định điều gì có ý nghĩa với mình.
Giới hạn của lời khuyên cũng cần được nhìn thẳng: học sinh vẫn có thể lệ thuộc AI nếu dùng công cụ trước khi tự suy nghĩ. Thầy Trần Vũ Phi Bằng, giáo viên Ngữ văn Trường THCS Phước Bình, mong các tập tiếp theo của Chiến Thần Ngữ Văn đề cập rõ hơn đến câu hỏi học sinh viết thế nào khi AI có thể viết thay và làm sao tránh phụ thuộc. Theo thầy, trải nghiệm thực tế vẫn là nguồn cảm hứng giúp học sinh thích viết. Vì vậy, dùng AI hiệu quả không bắt đầu từ câu lệnh hay, mà từ một người viết có điều muốn nói.
Chiến Thần Ngữ Văn thành món quà cho học trò
Một minh chứng cụ thể cho sức hút của Chiến Thần Ngữ Văn đến từ thầy Trần Vũ Phi Bằng. Sau khi ấn tượng với sách, thầy chốt 30 cuốn tại buổi giao lưu ra mắt rồi tặng các học sinh đội tuyển Văn ở trường. Với thầy, sách không phải tuyển tập văn mẫu để học trò bắt chước, mà là người bạn đồng hành giúp mở rộng góc nhìn, rèn kỹ năng viết và cảm thụ văn học. Trong buổi trò chuyện tại Hồng Hà, cuốn sách cũng được giới thiệu như một chiếc la bàn giúp người đọc hiểu mình hơn khi viết giữa thời đại có nhiều công cụ AI. Giá trị của món quà nằm ở lời nhắc: học sinh có thể tham khảo hướng dẫn thực hành và làm bài tập nhỏ, nhưng tiếng nói riêng phải được tạo nên bằng suy nghĩ của chính mình.
School tour học Văn vì thế gợi ra một hướng học đáng theo đuổi: đọc chậm hơn, quan sát đời sống kỹ hơn, viết từ trải nghiệm thật và dùng công nghệ có chủ đích. AI có thể giúp bài viết gọn gàng hơn, nhưng không thể thay thế cảm xúc khiến một cơn mưa trở thành ký ức riêng. Muốn học Văn vững trong thời đại mới, học sinh cần cả kỹ năng sử dụng công cụ lẫn sự tự tin để kể câu chuyện của mình.
