Tầm vóc không thể chỉ trông chờ vào một bữa ăn
Dinh dưỡng trẻ em là việc cung cấp thực phẩm cân đối, phù hợp với độ tuổi, nhu cầu phát triển và mức độ vận động, đồng thời kết hợp theo dõi sức khỏe để phát hiện sớm những bất thường về tăng trưởng. Đây phải là nền tảng của mọi nỗ lực phát triển tầm vóc, chứ không phải mục tiêu có thể đạt được bằng một loại thực phẩm riêng lẻ. Khẩu phần hợp lý cần có đủ đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất; gia đình cũng nên hạn chế muối, đường và thực phẩm chế biến. Ở chiều ngược lại, trẻ thừa cân hoặc béo phì cần giảm đồ ăn, thức uống nhiều đường và tăng rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ. Cắt giảm mạnh dưỡng chất thiết yếu mà không có hướng dẫn phù hợp có thể gây hại, vì vậy điều chỉnh chế độ ăn cần dựa trên thể trạng và tư vấn chuyên môn.
Vấn đề không chỉ là trẻ ăn quá nhiều hay quá ít, mà còn là khẩu phần mất cân đối và thói quen ít vận động. Cùng một lời khuyên không thể áp dụng cho mọi trẻ: nhu cầu thay đổi theo tuổi, giai đoạn phát triển và hoạt động hằng ngày. Do đó, chăm sóc dinh dưỡng cần tránh cả hai cực đoan—bỏ qua nguy cơ thiếu chất ở trẻ nhẹ cân và áp dụng chế độ kiêng khem cứng nhắc với trẻ thừa cân. Gia đình nên quan sát tăng trưởng theo thời gian và tìm tư vấn y tế khi có dấu hiệu đáng lo.
Theo dõi sớm để không bỏ lỡ nguy cơ suy dinh dưỡng
Phòng chống suy dinh dưỡng trẻ hiệu quả bắt đầu bằng việc đo lường, thay vì chỉ phỏng đoán qua dáng vẻ bên ngoài. Tại Trạm Y tế phường Hạ Long, chiến dịch bổ sung vitamin và tẩy giun được triển khai để trẻ trong độ tuổi quy định tiếp cận vi chất cần thiết; trẻ dưới 5 tuổi được cân, đo nhằm theo dõi tăng trưởng và nhận diện nguy cơ suy dinh dưỡng. Đây là cách tiếp cận đáng nhân rộng: khi có dữ liệu cân nặng và chiều cao, cán bộ y tế có thể tư vấn chế độ ăn theo tuổi, cách chăm sóc và những dấu hiệu cần lưu ý. Theo kế hoạch được nêu, chiến dịch đặt mục tiêu bổ sung vitamin A đúng quy định cho trên 98% trẻ từ 6 tháng đến dưới 36 tháng tuổi.
Phát hiện sớm đặc biệt quan trọng với suy dinh dưỡng thấp còi, bởi tác động có thể kéo dài đến thể chất, trí tuệ và khả năng học tập; can thiệp muộn còn làm tăng gánh nặng chăm sóc sức khỏe và ảnh hưởng chất lượng nguồn nhân lực tương lai. Vì vậy, cân đo định kỳ không nên dừng ở thủ tục hay con số trong hồ sơ. Kết quả cần dẫn đến tư vấn cụ thể cho gia đình, theo dõi tiếp diễn và chuyển trẻ đi khám khi cần. Các hoạt động can thiệp dinh dưỡng được định hướng theo Chiến lược Quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045, có điều chỉnh theo thực trạng và điều kiện từng địa phương.
Bữa ăn học đường cần bổ sung, không thay thế bữa ăn cân đối
Trường học có thể góp phần thu hẹp khoảng trống dinh dưỡng, nhưng một sản phẩm bổ sung không thể thay thế khẩu phần đa dạng ở nhà và trường. Tại Quảng Ninh, chính sách hỗ trợ sữa uống tại trường cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học được triển khai theo Nghị quyết 86/2025/NQ-HĐND ngày 14/11/2025, áp dụng trong giai đoạn 2025–2030. Đến nay, toàn bộ cơ sở giáo dục mầm non và tiểu học trên địa bàn đã thực hiện, với hơn 200.450 trẻ em, học sinh thụ hưởng. Sữa giúp bổ sung dưỡng chất và cải thiện khẩu phần, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào tổng thể bữa ăn, nhu cầu của từng trẻ và cách chăm sóc hằng ngày. Chính sách học đường có giá trị nhất khi đi cùng tư vấn dinh dưỡng cho gia đình, thay vì tạo cảm giác rằng một món bổ sung có thể giải quyết mọi vấn đề.
Một bữa ăn phù hợp cần đủ nhóm chất và được điều chỉnh theo lứa tuổi, thể trạng cùng mức vận động. Với trẻ có nguy cơ thiếu hụt, cần chú ý năng lượng, chất đạm, vitamin và khoáng chất; với trẻ thừa cân, nên hạn chế đồ ăn, thức uống nhiều đường và tăng rau, chất xơ mà không tự ý cắt giảm mạnh các dưỡng chất cần cho phát triển. Đó là lý do cải thiện bữa ăn cần đi đôi với theo dõi tăng trưởng và hướng dẫn chuyên môn. Khi nhà trường, gia đình và y tế cùng chia sẻ trách nhiệm, hỗ trợ dinh dưỡng mới trở thành một phần của chăm sóc liên tục, thay vì giải pháp rời rạc.
Giáo dục thể chất biến chăm sóc sức khỏe thành thói quen
Giáo dục thể chất không phải phần phụ sau giờ học văn hóa: vận động đều đặn giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng và bổ sung một trụ cột thiết yếu cho phát triển tầm vóc. Tại Quảng Ninh, ngành giáo dục định hướng các trường tổ chức hoạt động phù hợp với tâm sinh lý, thể trạng và sức khỏe học sinh; duy trì thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ và phát triển câu lạc bộ thể thao. Học sinh được khuyến khích vận động mỗi ngày, chọn ít nhất một môn thể thao hoặc hình thức phù hợp để tập thường xuyên. Cách làm này hợp lý hơn việc chỉ tổ chức vận động theo phong trào: điều trẻ cần là hoạt động an toàn, đều đặn và có thể duy trì lâu dài. Dạy bơi an toàn, trang bị kỹ năng phòng chống đuối nước và tai nạn thương tích cũng cần được xem là một phần của môi trường vận động học đường.
Muốn trẻ phát triển khỏe mạnh, không thể tách bàn ăn khỏi sân trường hay phòng khám. Gia đình cần tạo nếp ăn cân đối và hạn chế thời gian ngồi lâu, đặc biệt trước thiết bị điện tử; nhà trường cần tổ chức vận động phù hợp; ngành y tế cần theo dõi tăng trưởng, bổ sung vi chất theo chương trình và tư vấn khi phát hiện nguy cơ. Đây không phải cuộc đua tăng chiều cao bằng mọi giá, mà là quá trình bảo vệ sức khỏe và tạo điều kiện để mỗi trẻ phát triển theo tiềm năng. Kết hợp dinh dưỡng, chăm sóc ban đầu và giáo dục thể chất một cách bền bỉ mới là hướng đi thuyết phục nhất.
