AI trong sư phạm phải đi cùng năng lực kiểm chứng
AI trong sư phạm là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, gồm cả AI tạo sinh, để hỗ trợ thiết kế học liệu, tổ chức dạy học và đánh giá người học, đồng thời kiểm tra tính chính xác và an toàn của kết quả trước khi áp dụng. Ngày 4/11, Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định 3198/QĐ-BGDĐT, quy định chuẩn tối thiểu cho các chương trình đào tạo giáo viên trình độ đại học. Điểm đáng chú ý không phải là yêu cầu sinh viên biết mở một công cụ AI, mà là phải học cách dùng công cụ ấy có trách nhiệm trong thực hành sư phạm số. Nội dung ứng dụng AI cần được tích hợp xuyên suốt chương trình, thay vì gói gọn trong một buổi giới thiệu công nghệ. Đây là hướng đi hợp lý: giáo viên tương lai cần đủ năng lực để tận dụng công nghệ, nhưng cũng phải nhận ra khi nào câu trả lời do máy tạo ra sai, thiếu căn cứ hoặc không phù hợp với học sinh.
Đào tạo giáo viên cần biến yêu cầu thành kỹ năng đo được
Chuẩn mới yêu cầu cơ sở đào tạo đưa năng lực số vào chuẩn đầu ra, công khai mức độ cần đạt và cách đánh giá dựa trên Khung năng lực số dành cho người học của Bộ. Với sinh viên, trọng tâm là biết lựa chọn công cụ, xây dựng học liệu, tổ chức bài học và dùng AI hỗ trợ kiểm tra, đánh giá; trước khi sử dụng kết quả, các em phải rèn kỹ năng kiểm chứng AI. Đây là khác biệt quan trọng giữa đào tạo người dùng công nghệ và đào tạo giáo viên có năng lực chuyên môn: câu trả lời trôi chảy không đồng nghĩa với câu trả lời đúng. Chuẩn chương trình cũng quy định thời lượng đào tạo tiêu chuẩn là 4 năm, tối thiểu 125 tín chỉ; khối nghiệp vụ sư phạm có ít nhất 30 tín chỉ, trong đó thực hành và thực tập chiếm tối thiểu 12 tín chỉ. Những con số này tạo không gian để đưa kỹ năng AI vào bài tập và thực hành nghề, thay vì chỉ thêm một yêu cầu trên giấy.
Tập huấn ở Hưng Yên cho thấy AI có thể dùng ra sao
Tại Trường THPT Bắc Đông Quan, Hưng Yên, nhà trường phối hợp với bộ môn Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo thuộc Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân, tổ chức buổi tập huấn chuyên sâu “Sử dụng AI nâng cao hiệu quả giảng dạy” cho cán bộ, giáo viên. Theo hiệu trưởng Đặng Hoàn Kiếm, tập huấn chú trọng hướng dẫn thực hành để giáo viên xử lý những khó khăn trong khâu chuẩn bị bài hằng ngày, thay vì dừng ở phần lý thuyết. Các công cụ được giới thiệu có thể chuyển nội dung sách giáo khoa, trang trình chiếu hoặc đề cương thành bài giảng video; phòng thí nghiệm ảo giúp học sinh quan sát thí nghiệm trực quan và an toàn hơn. Ví dụ này cho thấy năng lực số giáo viên không hình thành chỉ bằng việc cấp quyền truy cập công cụ. Giáo viên cần được thực hành với nhiệm vụ thật, rồi tự rà soát nội dung AI tạo ra trước khi đưa vào lớp học.
Thách thức là thực thi, không phải thêm tên AI vào đề cương
Yêu cầu mới chỉ có ý nghĩa nếu trường sư phạm đánh giá được sinh viên có lựa chọn và kiểm chứng đầu ra AI hay không, chứ không chỉ hỏi các em đã dùng công cụ nào. Việc sử dụng phải tôn trọng đạo đức, an toàn thông tin và quyền riêng tư; giảng viên cũng có trách nhiệm xác minh kết quả AI trước khi dùng vào quyết định giáo dục ảnh hưởng đến người học. Các chương trình đã ban hành có tối đa 24 tháng kể từ khi quyết định có hiệu lực để rà soát, cập nhật và đáp ứng chuẩn mới. Khoảng thời gian này cần được dùng để thiết kế bài tập gắn với thực tế lớp học, xây dựng tiêu chí đánh giá rõ ràng và bồi dưỡng giảng viên. Nếu chỉ thêm một chuyên đề AI nhưng không thay đổi cách dạy và cách chấm, sinh viên có thể biết thao tác mà vẫn thiếu năng lực phán đoán. Chuẩn mới vì thế là một bước cần thiết; chất lượng thực thi mới quyết định giáo viên có thể dùng AI hữu ích và an toàn hay không.
