Tỷ lệ cao, nhưng chưa phải đích đến
Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) là khuôn khổ dự kiến đặt ra nguyên tắc chung để các bên kiềm chế và tránh hành động có thể dẫn đến va chạm trên vùng biển có ý nghĩa chiến lược. Vì vậy, tiến triển đàm phán đáng chú ý, nhưng phần trăm đồng thuận không thể thay thế một văn kiện hoàn chỉnh. Ngày 14/11, sau các cuộc họp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Philippines, Ngoại trưởng Malaysia Mohamad Hasan cho biết đàm phán COC đang bước vào giai đoạn cuối; theo ông, các bên đã nhất trí gần 90% thuật ngữ, đoạn văn và câu chữ trong dự thảo. Trước đó, ba nhà ngoại giao Đông Nam Á am hiểu tiến trình nói hai bên tạm thống nhất khoảng 80% nội dung. Hai con số này được đưa ra bởi những nguồn khác nhau và mô tả tiến triển theo cách khác nhau. Điểm đáng chú ý là phần còn lại có thể chứa chính những lựa chọn khó nhất.

Khoảng cách nằm ở những điểm cốt lõi
Theo các nhà ngoại giao được hãng tin AP dẫn lời, sau vòng đàm phán cuối cùng trong năm, diễn ra hồi tháng trước, những bất đồng chưa được giải quyết gồm phạm vi địa lý mà COC điều chỉnh, cách hiểu các thuật ngữ nhạy cảm và mức độ ràng buộc pháp lý của văn kiện. Đây không phải những chi tiết có thể gạt sang bên bằng cách đếm số câu đã thống nhất: chúng sẽ định hình COC áp dụng ở đâu, được diễn giải ra sao và có sức nặng đến mức nào. Vì vậy, thông tin Malaysia nêu gần 90% là tín hiệu tích cực, không phải bằng chứng rằng thỏa thuận đã ngã ngũ. Ông Mohamad Hasan cũng cho biết các bên còn phải tìm đồng thuận về một số vấn đề nhạy cảm. Cách đọc thận trọng hơn là đàm phán đã tiến xa về câu chữ, nhưng những vấn đề quyết định phạm vi và hiệu lực vẫn cần được thương lượng.
Mốc 2026 tạo áp lực, không bảo đảm kết quả
ASEAN và Trung Quốc bắt đầu đàm phán COC từ năm 2005, hướng tới một khuôn khổ ứng xử chung nhằm duy trì ổn định và hạn chế sự cố ảnh hưởng đến tuyến hàng hải quan trọng. Sau nhiều năm thương lượng kín, hai bên nhất trí tăng tốc vào năm 2023, đặt mục tiêu hoàn tất văn kiện trong năm 2026. Ngoại trưởng Malaysia cho biết thời hạn ba năm mà các bên từng đặt ra sẽ kết thúc trong năm 2026, đồng thời khẳng định ASEAN và Trung Quốc vẫn thúc đẩy đàm phán để sớm hoàn tất. Tuy nhiên, nguồn tin ngoại giao khác nhận định khó đạt mục tiêu này. Khoảng cách giữa mục tiêu và đánh giá thận trọng cho thấy lịch trình đang căng, chứ không chứng minh thỏa thuận sắp tự động thành hình. Malaysia, với vai trò điều phối quan hệ ASEAN-Trung Quốc, cam kết thúc đẩy quá trình và hài hòa lập trường giữa các bên.
Điều cần theo dõi trong các vòng tiếp theo
Tiến trình thương lượng dự kiến tiếp tục trong năm tới khi Singapore đảm nhiệm chức Chủ tịch ASEAN; Malaysia và Trung Quốc đã đồng chủ trì ít nhất 10 vòng đàm phán lớn trong năm nay. Tiến độ COC cũng được dự kiến đưa vào chương trình nghị sự Hội nghị Cấp cao ASEAN tại Manila. Các cuộc họp thường xuyên hơn có thể tạo thêm cơ hội thu hẹp khác biệt, nhưng kết quả phải được đánh giá qua cách xử lý những vấn đề cốt lõi, không chỉ qua tỷ lệ phần trăm. Với người dân và hoạt động hàng hải, một Bộ quy tắc ứng xử có thể góp phần giảm nguy cơ va chạm nhờ đề cao sự kiềm chế; song văn kiện khó tự mình bảo đảm việc thực hiện cam kết và cần đi cùng ngoại giao cùng các biện pháp khác. Kết luận hợp lý lúc này là đàm phán đã có đà, nhưng COC chỉ thực sự gần hoàn tất khi các điểm nhạy cảm được giải quyết và văn kiện có hình hài cuối cùng.






