Thư viện trường nông thôn: từ không gian đọc sách đến chiến lược giáo dục vùng cao
Thư viện trường nông thôn là những không gian đọc sách và học tập được xây dựng hoặc nâng cấp ngay tại các trường ở vùng khó khăn, kết hợp sách giấy, thiết bị số và hoạt động hướng dẫn để giúp học sinh vùng cao tiếp cận nguồn tri thức mà cộng đồng địa phương trước đây không có, qua đó thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền núi và đồng bằng, đồng thời nuôi dưỡng thói quen đọc và kỹ năng tự học từ bậc mầm non đến trung học cơ sở. Giá trị của các thư viện này không nằm ở vài giá sách mới, mà ở việc chúng thay đổi cách học sinh tiếp cận thế giới: từ chỗ phụ thuộc vào sách giáo khoa cũ kỹ, các em có thêm hàng nghìn đầu sách, máy tính bảng và những buổi hướng dẫn sử dụng công nghệ an toàn để học tập.
Gia Lai: đầu tư thư viện cho trường có 98% học sinh dân tộc thiểu số
Tại Trường Tiểu học Lý Tự Trọng (xã Phú Thiện, Gia Lai), nơi 98% học sinh là người dân tộc thiểu số và toàn trường có 761 em trong 30 lớp, việc nâng cấp thư viện không chỉ là một dự án cơ sở vật chất mà là quyết định chính trị về công bằng giáo dục. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cùng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh và các nhà tài trợ đã hỗ trợ kinh phí sửa chữa, nâng cấp, đầu tư trang thiết bị cho hai thư viện của trường với tổng kinh phí 700 triệu đồng. Quan trọng hơn, chương trình trao tặng sách học sinh với 2 tủ sách Kim Đồng (mỗi tủ hơn 900 đầu sách), 2 tủ sách Tân Việt và 10 bộ sách công nghệ bút chấm đọc học tiếng Anh, nâng tổng giá trị hỗ trợ lên 880 triệu đồng. Đây là một tuyên bố rõ ràng: học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số xứng đáng được tiếp cận cùng chất lượng học liệu như trẻ em ở đô thị.
Phú Thọ: thư viện số mở thêm một tầng tri thức cho học sinh miền núi
Ở xã miền núi Đạo Trù (Phú Thọ), nơi có đông đồng bào Sán Dìu sinh sống, thư viện mới tại phân hiệu Vĩnh Thành của trường THCS Đạo Trù cho thấy bước chuyển từ "có sách" sang "có cả sách lẫn công nghệ". Công trình được bàn giao sáng 16/10 với 1.000 đầu sách mới và hệ thống máy tính bảng cài sẵn phần mềm học trực tuyến. Theo đại diện nhà trường, thư viện này giúp học sinh địa phương thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức – một nhận định không phải khẩu hiệu mà là thực tế: lần đầu các em được dùng thiết bị số để tra cứu tài liệu, học kỹ năng an toàn trên không gian mạng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ việc học. Nhà trường dự kiến phân công giáo viên hướng dẫn sử dụng thiết bị đúng mục đích và khai thác nguồn học liệu trực tuyến, biến thư viện số thành phần mở rộng của lớp học chứ không phải một phòng máy bị bỏ quên.
Hà Tĩnh: 7 thư viện thân thiện và bài học về thiết kế môi trường học tập
Khánh thành cùng lúc 7 thư viện thân thiện tại Trường Mầm non và Tiểu học Hương Sơn cho thấy cách tiếp cận khác: bắt đầu từ môi trường học tập và vui chơi. Thông qua Trung tâm Công tác xã hội – Giáo dục nghề nghiệp cho người khuyết tật tỉnh, Tổ chức Zhi Shan Foundation hỗ trợ trên 600 triệu đồng trong tổng kinh phí hơn 800 triệu đồng để xây dựng và trang bị các thư viện này. Ở bậc mầm non, đó là thư viện đồ chơi, không gian sáng tạo; ở tiểu học, là thư viện thân thiện với bàn ghế, thiết bị và hàng trăm đầu sách. Điều đáng chú ý là lãnh đạo địa phương yêu cầu các trường không dừng lại ở việc có phòng đẹp, mà phải tổ chức hoạt động đọc sách phù hợp, quản lý và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất để từng bước hình thành và phát triển thói quen đọc sách cho học sinh. Đây là lời nhắc rằng thư viện chỉ phát huy tác dụng khi gắn với chiến lược sư phạm và văn hóa đọc hàng ngày.
Từ những dự án rời rạc đến mạng lưới thư viện trường nông thôn bền vững
Điểm chung của các mô hình thư viện trường nông thôn tại Gia Lai, Phú Thọ và Hà Tĩnh là chúng không xuất hiện một cách tự phát, mà được dẫn dắt bởi mạng lưới đối tác đa dạng: cơ quan lập pháp và Đoàn đại biểu Quốc hội ở Gia Lai, doanh nghiệp công nghệ và các quỹ xã hội ở Phú Thọ, tổ chức phi chính phủ quốc tế cùng trung tâm công tác xã hội ở Hà Tĩnh. Sự kết hợp này tạo ra nguồn lực đủ lớn để vừa trao tặng sách học sinh, vừa đầu tư thiết bị số và không gian thân thiện. Tuy nhiên, nếu muốn những thư viện này trở thành trụ cột của giáo dục vùng cao, bước tiếp theo phải là xây dựng mạng lưới chia sẻ học liệu, đào tạo giáo viên về hướng dẫn đọc và sử dụng công nghệ, cũng như gắn thư viện với chương trình học chính khóa. Khi đó, mỗi thư viện sẽ không chỉ là một phòng đẹp trong trường, mà là cánh cửa mở ra thế giới cho hàng nghìn học sinh miền núi.
